صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
فروشگاه رایکا فروش پر تخفیف محصولات هیرشا
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
A.A.A/ اثرات نقدي کردن يارانه ها در ارزش پول و تورم، سخنراني دکتر ابراهيم شيباني
تعداد بازدید : 478
 
 

متن زير چكيده مي باشد، براي دريافت متن كامل مقاله بر روي فايل مقاله كليك كنيد

 

بدون ترديد يارانه ها جزء بزرگترين نگراني هاست. يعني آنچه آسيب پذيري خاصي براي کشور دارد و ما را در آينده گرفتار خواهد کرد همين بحث يارانه ها است. دليلش اين است که بودجه دولت هر سال دراين بحث، دچار مشکل است و همه به بانک مرکزي ارجاع داده مي شود و در نهايت به طرق مختلف (آشکار و پنهان) از طريق شرکت هاي دولتي يا خود دولت حل مي شود. يارانه پنهان و آشکار، حداقل سالانه معادل 16 ميليارد دلار است. اين رقم براي هر ايراني و هر اقتصاددان و اقتصادخواني نگراني ايجاد مي کند. در برنامه سوم نيز تصويب شد که ميزان يارانه نبايد کمتر از يارانه برنامه دوم باشد، در حالي که جمعيت رو به افزايش است و اين همانند بهمن است و همين طور مي غلتد و بزرگتر مي شود و دولت ها از آن فرار مي کنند و بالاخره برسريکي از اين دولت ها فرود خواهد آمد. فعلا با حساب ذخيره نفتي مساله حل مي شود ولي جايي مي رسد که ديگر نفتي نيست، ولذا تحمل اين يارانه ها در سال هايي که درآمد نفت پايين است بسيار دشوار خواهد بود. يارانه، چيز شيرين و خوبي است، من مخالف يارانه نيستم. ولي در دنياي ما مي گويند که]ضرب المثلي است در غرب[  چيز مجاني وجود ندارد، در حالي که ما مي خواهيم بگوييم که از همه چيز مفت آن وجود دارد. به هر حال، کشورهاي دنيا، همه جا اقتصاددان دارند، مجلس و دولت دارند، ]حديث نبوي  است که (التجارب علم المستفاد) تجربه، علم مورد استفاده است[ .ما بايد با متدهاي آزموده شده، يک سري آرزوهايمان را بيان کنيم. نکته دوم اين است که بدون شک بايد عده اي از مردم، يارانه بگيرند. يعني، اينکه يارانه نباشد حرفي غيرمنطقي است، تجربه غني ترين کشورهاي دنيا نيز نشان مي دهد که به گروه هايي يارانه مي دهند. مثلا آمريکا، به جامعه اش يارانه مي دهد و حتي ماليات را به افرادي که از يک مقدار درآمد کمتر داشته باشند، برگشت مي دهد. به فقرا، به انواع مختلف، يارانه مي دهند. از لحاظ بهداشت، حمايت خوب بيمه اي دارند. همه جا حمايت است و بايد هم باشد و اين طور نيست که ما فقط کشفش کرده باشيم. يک عده قطعا به نظر من، نبايد بگيرند. بنابراين اگر کسي بگويد که به همه جامعه بايد يارانه داد، اشتباه است. هيچ کشوري اين کار را نمي کند اگر شما به کشورهاي اطراف  سفر کنيد متوجه مي شويد که فقط چند کشورند که مانند ما يارانه مي دهند. بنابراين سه نکته، روشن است: اول اينکه، يارانه مطلب مهمي است و ما نمي توانيم اين همه بار را در آينده بکشيم؛ دوم، يک عده حتما بايد يارانه بگيرند. سوم، يک عده نبايد يارانه بگيرند. انجام اين کار، يک حسن بزرگ خواهد داشت که اگر يک عده يارانه نگيرند و يک عده بگيرند، شما مي توانيد به آن عده که لازم است حسابي بدهيد، نه اينکه يک عده را هميشه زخمي کنيد و بعد بگوييد يارانه و اصلا معلوم نباشد و نکته بعدي اينکه، روي بعضي از کالاها، حتما بايد شما قشري را حمايت کنيد اما در بعضي از کالاها، لازم نيست. ممکن است 50% حمايت کنيد يا 30% حمايت کنيد. اشکالي ندارد. همين بنزيني که مثال مي زنند، من با رئيس بانک مرکزي پاکستان صحبت مي کردم مي گفت که ما ايالت بلوچستانمان، قسمتي از سوخت را از کانال غيررسمي از ايران، به دست مي آورد،يعني ازطريق قاچاق. يعني حتي اگر 1% هم باشد (آن طوري که آقاي دکتر خوش چهره فرمودند) 120 ميليون دلار مي شود که کم نيست.در حال حاضر دهك هاي بالاي درآمدي20 برابر اقشار پايين بنزين استفاده مي کنند، لذا ا اگر بخواهيم اين روند را همين طور ادامه بدهيم عادلانه نيست. عدل، يعني اينکه هر چيزي سر جاي خودش قرار بگيرد. مثلا آيا گازوئيل را به کسي که مي خواهد آب استخرش را در زمستان گرم کند بايد به همان قيمتي داد که فردي مي خواهد خانه اش را گرم کند؟ اين درست نيست. اگر ما بخواهيم اينطور بدهيم، بايد اذعان کنيم که توان ساماندهي نداريم. يک بار براي هميشه بايد معالجه کرد. بنابراين اين بحث آرزوگونه اي که همه چيز بايد ارزان باشد و مردم، مردمي ضعيف هستند، مردم انقلاب کردند و... همه اينها را مي دانيم و قبول داريم، همين مردم شريف، بايد زحمت بکشند (ليس للانسان الا ما سعي) در توليد ملي، هر کس همانقدر سهم دارد که در ايجاد آن نقش دارد، مگر افراد بيچاره (مسکينا و يتيما و اسيرا). اين قانون است و بايد ديد که فرد چقدر توليد مي کند و حق دارد؟ حالا دو موضوع است. يکي يارانه است و يکي ماليات. اين دو موضوع عدل را به جاي خودش برمي گرداند. اصولا يارانه ها، نقش ماليات منفي را دارد. يعني از نظر سنخيت، يکي هستند. از کساني که زياد مي گيرند، براي توزيع بهتر ثروت، دولت ها، جمع مي کنند و به آنهايي که کم دارند و يا نمي توانند کار کنند بايد حمايت شود. در بودجه سال 84 دولت سه ميليارد دلار از بودجه ذخيره ارزي براي واردات بنزين جهت مصرف افراد مرفه در نظر گرفته شده است کدام عقل سليم اين را مي پذيرد؟ يارانه از قديم در ماجراي حضرت امير (ع) که نان  را به دوش مي کشيدند و به فقرا مي دادند به صورت سمبليک بوده است.در دوران حاضر نيز از زمان صفويه، نوعي يارانه پرداخت مي شده است كه بعد در حکومت محمدرضا پهلوي، ميزان يارانه ها به شدت رشد مي كند که نقطه اوج آن  دهه 50 بودکه درآمد نفت زياد شد،  پس از انقلاب نيز در چارچوب قانون سازمان حمايت از توليدکنندگان ، ستاد بسيج اقتصادي و ...يارانه ها شكل متنوع تري به خود گرفت . به عنوان مثال در سال  82 مبلغ 33 هزار ميليارد ريال براي کالاهاي اساسي در نظر گرفته شده است. يارانه پنهان نيز در اين سال، به رقم 117285 ميليارد ريال رسيد که اگر اين را به دلار برآورد کنيم 5/14 ميليارد دلار مي شود. بيشترين ميزان يارانه پنهان مربوط به انرژي است. براي نمونه امسال فقط براي بنزين 3 ميليارد دلار برداشت خواهد شد و اگر انواع محصولات نفت، به آنها، يارانه تعلق مي گيرد را با هم جمع کنيم 149495 تقريبا 150 هزار ميليارد ريال مي شود که نزديک 17 ميليارد دلار مي شود. ما از بهمني که هر لحظه بزرگتر مي شود و به پايين مي آيد فرار مي کنيم ولي تا خيلي بزرگ نشده بايد فکري براي آن کرد. اين بحث از نظر توزيع درآمد اهميت زيادي دارد،اقشار با درآمد بالا، 20 برابر گروههاي پايين هزينه مي کنند، يعني اينقدر تفاوت است.هر چند توزيع درآمد در دوره بعد از انقلاب، به شدت بهتر از قبل از انقلاب است. ولي با اينکه بهتر شده هنوز هم عقبيم. اين موضوع يارانه به توزيع بهتر درآمد، کمک مي کند. يعني اگر از اقشار قوي بگيريد و به ضعيف بدهيد، توزيع درآمد هم بهتر مي شود. در مورد بنزين و برق، سهم 20% بالاي جامعه از کل مصرف بنزين 50% است، در حالي که 8/2% را دو دهک پايين جامعه مصرف مي کنند. در مورد برق 8/34% را اين 20% مرفه استفاده مي کنند و 4/11 درصد را 20% با درآمد پايين. از اين وضع چه استنتاجي مي شود کرد؟‌اگر ما اين روش را ادامه دهيم، شکاف درآمدي بدتر خواهد شد. يارانه ها بايد طوري توزيع شود که سهم ها را جا به جا کند نه اينکه همان وضع را نگاه دارد. به وسائل حمل و نقل عمومي در همه جاي دنيا يارانه داده مي شود. زيان يارانه هاي کنوني چيست؟ تشديد اختلاف طبقاتي، تشديد مصرف . اين جزو‌ قواعد اقتصاد است و هر چه ارزان تر شود، مصرف بيشتر مي شود. اين دوستان که مي گويند حالا که بنزين گران شد مگر اثري هم در مصرف بنزين داشته، بايد گفت که اينجا بحث قيمت نسبي مطرح است. اگر قيمت بنزين را روي قيمت اتومبيل بگذاريد، ببينيد معني دار مي شود يا خير. ببينيد چند ليتر بنزين در ايران مساوي با يک اتومبيل است و چند ليتر بنزين در آمريکا معادل يك اتوموبيل است

در آمريکا حدود 25000 ليتر بنزين يک اتومبيل است، اينجا شايد حدود 100000ليتريک اتومبيل باشد. قيمت نسبي  وقتي اينقدر ضعيف است، اثر خاصي ندارد ولي اگراين افزايش معني دارتر شود قطعا اثر مي گذارد. اگر بنزين از 60 به 80 تومان زياد شد، ماشين هم از 10 ميليون 12 ميليون شده، در يک مسافرت، خرج هاي مختلف يک ماشين شايد 50000 تومان شود، بنزين چقدر از اين مقدار را شامل مي شود. به هر حال منطق اقتصاد اين نيست و باعث مصرف بي رويه مي شود و در سرمايه گذاري و اشتغال، اثر معکوس مي گذارد. شرکت نفت موقعي که نتواند اکتشاف و سرمايه گذاري کند تبعاً توليد هم نمي کند. مثل زمان جنگ كه  بنزين باسرب عرضه مي كرد يعني اولا پول سرمايه گذاري ندارد ثانيا انگيزه اي براي اينكار ندارد؟ اثر ديگراينکه، باعث افزايش واردات و  قاچاق کالاهاي يارانه اي مي شود. بنابراين هدفمند کردن بايد حتما صورت بگيرد. اين هدفمند کردن، از دو راه صورت مي گيرد، که اين هدف هم مشخص است: عده اي بايد بگيرند ،عده اي نبايد بگيرند. از زماني که آقاي ميرزاده رئيس سازمان برنامه‌ آن موقع (آقاي هاشمي) بودند قرار شده طرحي بياورند که ما اين را جدا و مشخص کنيم. هنوز اين طرح نهايي نشده، بايد اين طرح نهايي شود؛ عدل يعني اين. اگر کسي که درآمدش از يک مبلغي بيشتر بود، بايد پولش را بدهد و اين تعداد هم بيش از دو دهک اين جامعه نيستند. حدش 14 الي 15 ميليون نفر هستند. براي هدفمند کردن، بحث نقدي کردن، يک گام در آن جهت است. حسنش، شفاف کردن است. اما مطلب دوم اين است که از کجا بايد درآمد باشد تا يارانه داده شود؟ اگر از صندوق ذخيره ارزي برداشت کنيم يا استقراض کنيم هيچکدام صلاح نيست. اولا ارز نداريم، ثانيا به ريال فشار مي آيد و منجر به چاپ اسکناس مي شود و اشکال ايجاد مي کند. ولي اگر بتوانيم به فرض، از طبقاتي بيگريم و به طبقاتي بدهيم اين عالي است. منتهي، اين کار در زمان فعلي يک مشکل مي تواند داشته باشد و آن اينكه يارانه نقدي در جهت هدف ديگري هزينه       مي شود. طبقات دو دهک پايين را نمي توان نقدي داد، چون ممکن است آن موقع مرگ و مير ناشي از گرسنگي هم تجربه شود. بايد به اين دو دهک غذا رساند. در حال حاضر به موارد متعددي يارانه مي پردازيم كه از آن جمله مي توان به شرکت سهامي خدمات کشاروزي براي کود شيميايي، به سازمان غله کشور براي خريد گندم، به شرکت سهامي صنايع ايران براي پنير، شير، به سازمان گسترش خدمات بازرگاني براي قند و شکر،به سازمان دامپزشکي براي واکسن و داروهاي دامي و  خيلي موارد ديگر . بعضي ها فکر مي کنند که يارانه فقط براي همين نان و شکر و بنزين است، در حالي که خيلي متنوع است مثل چاي، دارو، فروش بليت مترو، طرح طوبي و...

در مورد تورم ناشي از نقدي كردن كه اين روزها زياد به آن اشاره مي شود در بانک مرکزي از طريق دو مدل سعي شده كه آن را اندازه گيري كنند. در روش IO ،34% تورم محاسبه شده،در C.G.E  30% و اگر فقط بنزين مورد نظر باشد با مدل IO، 3/2% مي تواندتورم ايجاد کند . البته با مدل C.G.E، 32% . ولي اگر ظرف 5 ساله اين کار را بکنيم، همين مدل IO مي گويد 87/1 واحد درصد مي تواند تورم ايجاد کند. در C.G.E، 32/2 واحد درصد. اگر فقط بنزين باشد مدل IO   مي گويد 3/2 واحد درصد و مدل C.G.E، 82/0 واحد درصد. به هر حال کار بزرگي شروع شده و بايد ادامه پيدا کند. براي انجام اينكار تا حدي نهادهاي لازم را هم داريم ، هرچند كامل نيستند

 الان در روستاها، همه افراد آسيب پذير شناسايي شده اند و در قالب طرح قرار دارند. در روستاها که اصلا مشکل نيست در شهرها نيز عده اي زير پوشش چند طرحند و بقيه را هم مي شود با کمک همين بسيج و مساجد محل، شناسايي کرد. من يادم است زماني كه كالاها کوپني بود وقتي       مي خواستند يخچال بدهند مي آمدند و داخل خانه را نگاه مي کردند. چون ما هنوز آن سيستم را داريم مي شود فهميد که مثلا اگر من 500000 حقوق مي گيريم يارانه نبايد به من تعلق گيرد. منتهي کامل نيست. حق با شماست. بايد شروع کرد و در حين عمل تکميل کرد. عده اي مخالفت خواهند کرد و مدعي خواهند شد. ولي ما هيچ چيز کامل نداريم. ما مي توانيم با 80% پوشش شروع کنيم و به تدريج آن دهک ها را پوشش دهيم. بايد شروع کرد. نبايد ترسيد. کشورهاي ديگر اين را شروع کردند راهي جز اين وجود ندارد. ما راه به جلو داريم ولي راه به عقب نداريم.

 

 
نویسنده: دکتر ابراهيم شيباني رئيس كل بانك مركزي
مترجم :
منبع : همايش اقتصاد يارانه با موضوع کاربردي:“نقدي کردن يارانه ها” سال 1384
تاریخ : 1384
مطالب مرتبط
 
 تجارت الکترونيک چيست؟
 تبليغات در وب
 A.A.A/ روند يارانه ها در كشور(1382-1352) و اثرات نقدي كردن يارانه ها، سخنراني دکتر شيرکوند
 A.A.A/ اقتصاد يارانه، نقدي کردن يارانه ها و آثار اجتماعي-اقتصادي، سخنراني دکتر حيدر پوريان
 A.A.A/ يارانه نقدي: بايد و نبايدها، سخنراني دکتر توکلي
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد