دانش آی آر
حالا ميوه هم مي‌توان توليد كرد، راز باغهاي معلق بابل
تعداد بازدید : 764
 
 
 بدون شك نام باغ‌های معلق در لیست عجایب هفتگانه جهان را شنیده‌اید ، باغ‌هایی كه به صورت معلق در بابل قدیم وجود داشته است.
ماركوپولو هم در سفرنامه خود به جزیرهایی كه در برخی دریاچه‌ها به صورت معلق حركت می‌كردند و مملو از گل و گیاهان بودند اشاره كرده است.
اما به راستی چگونه ممكن است باغی معلق باشد و گل و گیاه آن ریشه در خاك نداشته باشند؟
امروزه به این روش كشاورزی "هیدروپونیك" یا "كشاورزی بدون خاك" گفته می‌شود كه در زمان‌های خیلی دور استفاده می‌شد اما اكنون بعد از گذشت قرن ها دوباره یاد آن زنده شده است.
هیدروپونیك، یك كلمه تركیبی یونانی است: ? hydro?به معنای آب و ?ponos? به معنای كار یا فعالیت.
در دوران جنگ جهانی دوم، ارتش آمریكا برای تهیه مواد غذایی تازه برای سربازانش در انگلستان، اروپا، افریقا و آسیا از روش هیدروپونیك استفاده كرد.
اكنون این روش كه در غرب اصطلاحا "? "growool?نامیده می‌شود، در سطح وسیعی به اجرا درمی‌آید و یكی از بخش‌های به ویژه فعال در این زمینه، صنعت پرورش گلهای بریده در استرالیاست.
با توجه به اظهارات محققان و دانشمندان مبنی بر این كه برای تشكیل حدود یك سانتی متر خاك، حدود ? ????تا? ????سال زمان لازم است، می‌توان به اهمیت كشاورزی بدون خاك پی برد.
اهمیت نیاز به مواد غذایی با افزایش جمیعت كره زمین در سال‌های اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت اما همزمان با این افزایش، میزان زمین قابل كشت نیز كاهش یافته است.
تغییرات آب و هوایی، بیابان‌زایی، بالا آمدن سطح آب دریاها ، تجاوز شهرها به زمین‌های كشاورزی همزمان با سیر افزایش جمعیت كره زمین و لزوم تامین غذا، و به تازگی، سوخت زیستی برای آنها، این اراضی را سخت تحت فشار قرار داده‌است.
این‌مساله سبب شده است كه پژوهشگران برای حل كمبود خاك بطور جدی به راهكار كشاورزی بدون خاك رو كنند. كشاورزی هیدروپونیك روشی‌است كه در آن به جای خاك برای كشت از بستر آب یا بسترهای خنثی مانند ماسه، پشم شیشه، پشم سنگ و غیره كه فقط حكم نگهدارنده ریشه را دارند استفاده می‌شود و عناصر مورد نیاز برای رشد گیاه از طریق محلول و به صورت دستی به گیاه تزریق می‌شود.

تاریخچه هیدروپونیك (كشاورزی بدون خاك)

هیدروپونیك در كره زمین مربوط به زمانی است كه دراقیانوس‌ها گیاهان بدون وجود خاك در حال رویش بودند وكشت هیدروپونیك در زمین به زمان اهرام مصر تعلق دارد.
اما بسیاری از افراد معتقدند كه هیدروپونیك از بابل قدیم شروع شده و نمونه آن در باغ‌های معلق وجود داشته كه در لیست عجایب هفت گانه قدیم است.
ماركوپولو در سفرنامه خود نوشته كه در دریاچه‌ای جزیره‌هایی وجود داشته كه روی آب دائم در حال حركت بوده‌اند و این جزیره‌ها در اصل همان كرجی‌هایی است كه مملو از گل‌ها و میوه‌های مختلف است وهم چنین به خاطر رشد نامحدود در گیاهان در كرجی‌ها به باغ‌های معلق تشبیه شده‌اند.
باغ‌های معلق در حقیقت یك سیستم ماهرانه هیدروپونیك بوده كه استفاده از آب شیرین مواد غذایی غنی را به دنبال داشته است. البته توسعه كشت بدون خاك تحت شرایط كنترل شده (? (CEA?سریع نبوده است.
نخستین كاربرد كشاورزی بدون خاك تحت شرایط كنترل شده به پرورش خیار خارج از فصل برای امپراطور رومی تیبریوس با استفاده از سنگ شفاف یا میكا در قرن اول میلادی نسبت داده می‌شود.
نخستین بار یك استاد دانشگاه در كالیفرنیا به نام دكتر "و.ف.گریكه" كلمه هیدروپونیك را در دهه ? ?????به كار برد. او توانست شیوه‌ای را كه دو دانشمند آلمانی به نام ساكس در سال ? ?????و كنوب بین سالهای ? ?????و ? ?????پدید آورده بودند، به یك روش تولید تجاری تبدیل كند.
با الهام از روش دكتر گریكه، تحقیق در مورد این شیوه كشاورزی در سراسر دهه‌های ? ?????و ? ?????نیز ادامه یافت.
بعد از گذشت سالها با فراوان شدن پلاستیك، هیدروپونیك بار دیگر مورد توجه قرار گرفت، در اواخر سال‌های ? ?????محققان مركز تحقیقات گلخانه‌ای انگلستان(? (GCRI?روش (? nutrient film technique (NET?یا لایه نازك موادغذایی را ابداع كردند كه آن نیز بهبود كیفیت‌هایی را به دنبال داشت.
بعد از نزدیك به ? ???سال كه از توجه واقعی به سیستم تجاری حقیقی هیدروپونیك گذشته است، امروزه توجه زیادی به این سیستم(كشاورزی درشرایط محیطی كنترل شده) معطوف شده است.
به خصوص در مناطقی كه مساله آلودگی آب‌های زیر زمینی یا ضایعات محلول‌های غذایی و مواد ضدعفونی‌كننده اهمیت دارد.

نظرات كارشناسان

محقق بخش آب و خاك كشاورزی مركزتحقیقات كشاورزی ورامین گفت: تشكیل هر یك سانتی متر مربع خاك نیاز به زمان بسیار طولانی دارد و در واقع حفظ و نگهداری خاك هم از لحاظ فیزیكی و هم شیمیایی بسیار مشكل است.
"مهدی صادقی پور مروی" در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: كشاورزی سنتی قدمتی تاریخی دارد و در این روش از كشاورزی، برای حفظ خواص فیزیكی و شیمیایی خاك به آن مواد آلی اضافه می‌كردند.
وی ادامه داد:اما بعد از گذشت زمان و افزایش جمعیت، مواد آلی جوابگوی نیاز خاك از لحاظ تامین عناصر مختلف از جمله فسفات، آهن، منگنز، روی، سرب و غیره نبود كه به ناچار كودهای شیمیایی مورد استفاده قرار گرفتند.
به گفته وی، بعد از دهه ? ???كه كودهای شیمیایی وارد ایران شد، بر روی خصوصیات فیزیكی و شیمیایی خاك اثرات نامطلوب گذاشته است.
این محقق بخش آب و خاك اضافه كرد: به دنبال این اثرات نامطلوب برروی خاك و محصولات كشاورزی، تحقیقات بر روی روش‌های دیگر كشاورزی آغاز شد كه كشاورزی بدون خاك یا هیدروپونیك و كشاورزی ارگانیك یعنی استفاده از طبیعت برای تقویت خاك، از نتایج آن است.
صادقی توضیح داد: در كشاورزی هیدروپونیك به جای خاك از یك سری مواد پركننده كه فقط حجم دارند و مانند اسفنج هستند استفاده می‌شود كه این مواد از بقایای گیاهی مانند درختانی كه در حال پوسیدن هستند (تورب) به دست می‌آیند.
این مواد اسفنجی قادر هستند، آب مورد نیاز گیاه را به مدت طولانی در خود حفظ كنند و كم‌كم به گیاه پس دهند.
البته این مواد فاقد عناصر شیمیایی مانند فسفر، ازت، پتاسیم، منگنز و عناصر مورد نیاز گیاه هستند و این عناصر باید به صورت دستی به مواد اسفنجی تزریق شوند.
تحقیقات در خصوص نحوه اضافه كردن عناصر مورد نیاز به گیاه نشان داد كه بهترین زمان تزریق عناصر هر دو روز یكبار است.
صادقی معتقد است كه كشت بدون خاك جایگزین بسیار خوبی برای تولید بیشتر است اما به شرطی كه در شرایط كنترل شده انجام شود.
این محقق بخش آب و خاك ادامه داد: با توجه به كمبود خاك، آلودگی و دیگر عوامل مضر برای كشاورزی، این روش بسیار مناسب است اما مشروط بر این كه در مصرف كودهای شیمیایی، حد مجاز آن رعایت شود.
یك عضو هیات علمی بخش تغذیه گیاه و حاصلخیزی خاك موسسه تحقیقات خاك و آب نیز در این خصوص گفت: كشاورزی هیدروپونیك به دو روش برروی آب و بستر خنثی مانند ماسه، پشم شیشه، پشم سنگ و غیره انجام می‌شود.
"دكتر سعید سماوات" به خبرنگار گروه علمی ایرنا گفت: در روش كشاورزی بدون خاك تمام عناصر جذب گیاه می‌شود اما گیاهی كه در خاك طبیعی كشت می‌شود با توجه به جاذب بودن خاك، نمی‌تواند به راحتی عناصر مورد نیاز خود را تامین كند.
همچنین آلودگی‌هایی كه ممكن است از طریق خاك به گیاه وارد شود از طریق كشاورزی بدون خاك امكان پذیر نیست و گیاه سالم است اما به شرطی كه از مواد محلول برای تامین عناصر مورد نیاز گیاه در حد مجاز استفاده شود.
به گفته وی ، در ایران گلخانه‌های متعددی به روش‌های "ریشه در آب" و "بستر خنثی" به كشاورزی هیدروپونیك مشغول هستند كه باید با توجه به افزایش جمعیت و نیاز جامعه به صیفی و سبزی، این مراكز كشاورزی توسعه یابند.
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات خاك و آب نیز به خبرنگار ایرنا گفت:این روش درایران تا حدی بومی‌سازی شده و دست اندركاران این روش سعی كردند تا آنرا با امكانات موجود در ایران سازگار كنند.
مهندس مجید بصیرت افزود: روش هیدروپونیك در كشورهای خارجی به صورت "بسته" (? (close?است یعنی اینكه باقی مانده محلول غذایی بعد از استفاده گیاه، بعد از كنترل كیفیت مجددا وارد چرخه مصرف می‌شود. به عبارت دیگر این روش پساب ندارد.
اما در ایران روش هیدروپونیك به صورت "باز" (? (open?است یعنی وقتی محلول غذایی مورد استفاده گیاه قرار می‌گیرد باقیمانده آن به پساب تبدیل می‌شود و مجدد وارد چرخه مصرف نمی‌شود.
وی اظهار داشت: روش هیدروپونیك در تهران، هشتگرد، پاكدشت، اصفهان، یزد، مركزی و خراسان رضوی مورد استفاده قرار می‌گیرد كه بیشتر از این روش برای تولید گل استفاده می‌شود.
به گفته این محقق داخل كشور گل "آنتریوم" ? ????درصد به روش هیدروپونیك تولید می‌شود.
به گفته بصیرت حدود ? ???تا ? ???درصد گل رز و ژربرا و حدود پنج درصد خیار و گوجه‌فرنگی در كشور به روش هیدروپونیك تولید می‌شود.
وی گفت: البته طی چند سال اخیر تولید توت فرنگی به این روش نیز توسعه یافته و اكنون حدود ? ???تا ? ???درصد توت فرنگی به روش هیدروپونیك تولید می‌شود.

كیمیا عبدالله‌پور
ایرنا
تاریخ درج : 1386/8/30
منبع خبر :
نام : شهر :