صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
فروشگاه رایکا فروش پر تخفیف محصولات هیرشا
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
A.A.C/ دستان نقش آفرين (روز جهاني صنايع دستي)
تعداد بازدید : 731
 
 

 

زيبايي در اوج حرير خيال
کشف آثار باستانيِ به جاي مانده از نياکان بشر، از وجود صنايع دستي در زمان‏هاي بسيار دور، حتي دوران انسان‏هاي اوليه خبر مي‏دهد. زماني که به اين آثار نظر مي‏افکني، با دنيايي کهن رو به رو مي‏شوي که غبار تاريخ بر چهره تک تک آنان جاي گرفته است. بخشي از آثار به جاي مانده از انسان‏هاي اوليه، شامل سفالينه‏هايي است که از گِل پخته شده و تصاوير حيوانات به شکلي تخيلي بر روي آنها نقش بسته است. به راستي آيا هنرمند نقش آفرين، آن روز مي‏دانست با دستانش چه گنجينه‏اي را نقش مي‏زند. آيا مي‏دانست روزي هنرش، تجسمي از روزگارش براي آيندگان خواهد شد. بيستم خرداد ماه، سالروز جهاني صنايع دستي، بر هنرمندان و زحمت کشان عرصه هنر و صنعت مبارک باد.

روايتي پرشکوه از فرهنگ کشور
صنايع دستي، روايتگر صنعت و هنر نياکان و بيانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است و در روزگاران کهن، به عنوان صنعت تمام‏عيار عهد خويش حضور داشته است. صنايع دستي، سفيران فرهنگي يک قوم و قبيله‏اند که هيچ گاه از گزارش پيام خود دست نمي‏کشند. صنايع دستي، تجلي‏گاه بخش قابل ملاحظه‏اي از هنر وخلاقيت اقوامي است که با اين صنايع سر و کار دارند. صنايع دستي، در گذشته، بيش و کم، روايتگر زيبايي و حقيقتي بوده که آدمي همواره در جست و جوي آن است. توجه به اين صنعت در حال حاضر، نه تنها ما را با گذشته مردمان در هر منطقه پيوند مي‏دهد، بلکه در حد مقدور مي‏تواند ما را در همان جوّ و محيطي قرار دهد که انسانِ ماشين زده امروز از آن جدا مانده است.

صنايع دستي، تجلي ذوق ايراني
هنرمند ايراني، همواره با کار هنري اش، مقصودي را بيان داشته و رمز و رازي را آشکار ساخته است. او با پشتوانه فرهنگ غني و سيراب از سرچشمه عرفان، با دست يافتن به مواد گوناگون، مهارت استادانه و احساس زيبايي و نبوغ خود را در بسياري از دست ساخته‏ها، به ويژه ظرف‏هاي فلزي، سفالين، شيشه‏اي و دست بافت‏ها نشان داده است. در صنايع دستي ايران، ذوق هنري و بردباري و وسواس هنرمندان ايراني، در ريزه‏کاري فنون هنري ديده مي‏شود و آنها هميشه در اين هنر پيشتاز بوده‏اند. به نحوي اسرارآميز، در صنايع دستي ايران، تصوير يک زندگي نهفته است؛ يک زندگي با رنج‏ها و شکل‏هاي بسيار، همراه با شوق و زيبايي. به گفته مقام معظم رهبري، «صنايع دستي تنوعي که دارد، تجملي که دارد و ذوقي که در آن به کار رفته، زيبا و همه کس پسند است».

صنايع دستي، پيوند هنر و معنويت
ضربه‏هاي پي در پي چکش بر بدن بي‏روح آهن و نقش‏هاي حکاکي شده بر روي آن، يا حرکات سريع دستان گلي سفالگر و خلق کوزه‏هاي مسي به نام اللّه‏، پيامبر و امامان معصوم عليهم‏السلام ، گوشه‏هايي از پيوند مبارک هنر و معنويت است. معنويت، همواره در قباي دين، مذهب، عبادت، نيايش و...، تعالي‏بخش روح‏هاي جست و جوگر بشر بوده و هنر در مسيري متفاوت، ولي هم جهت با معنويت، سيراب کننده انديشه و خيالات تشنه انسان است. در اين نوع هنر، هنرمند مي‏کوشد با الگوگيري از مضامين معنوي، به صورت مستقيم يا غيرمستقيم، ادامه دهنده راهي باشد که خداوند از سوي پيامبران يا در کتاب‏هاي رهايي بخش، براي سعادت و خوشبختي انسان، پيش روي او قرار داده است.

الگوگيري از قرآن
قرآن کريم به عنوان مهم‏ترين و آخرين کتاب سعادت بخش، از هنگام نزول و سپس کتابت آن به دست کاتبان، از مهم‏ترين دست مايه‏ها براي الگوگيري هنرمندان صنايع دستي در راه تعالي و نهادينه کردن هنر متعهد براي رستگاري نوع بشر بوده است. هنرمندان با اين کار، سرسپردگي و کرنش انسان را در مقابل خالق يکتا در آثارشان به نمايش گذاشته‏اند و کلمات الهي، براي نخستين بار به وسيله هنر در قلب انسان‏ها نفوذ مي‏کند.

صنايع دستي در قرآن
صنعت زره‏بافي
صنايع دستي، از ديرباز به عنوان هنري سرگرم کننده و درآمدزا، جايگاه خاصي داشته است. به مرور زمان و با فکر و خلاقيت صنعت گران و هنرمندان، اين حرفه پيشرفت‏هاي زيادي را پشت سرگذاشت تا به اين جايگاه والا رسيد. اين هنر،در بين بسياري از پيامبران و امامان معصوم عليهم‏السلام نيز رونق خاصي داشته است و مي‏توان گفت نخستين کساني که به اين هنر پرداختند، پيامبران بوده‏اند. به اين هنر در قرآن نيز اشاره‏هاي زيادي شده است؛ چنان که خداوند در چند سوره، به فن زره سازي از سوي حضرت داوود عليه‏السلام اشاره کرده است.

حضرت داوود عليه‏السلام و زره بافي
حضرت داوود عليه‏السلام ، يکي از پيامبراني است که به فرمان الهي و به صورت اعجاز، مي‏توانست با نرم کردن و پيچ و تاب دادن آهن با نيروي دست، زره ببافد. خداوند در سوره سبأ، به اين موضوع اشاره مي‏کند و مي‏فرمايد: «و ما به او گفتيم زره‏هاي کامل بساز و حلقه‏هاي آنها را به اندازه و متناسب کن». در واقع خداوند با اين آيه، به داوود دستور مي‏دهد سرمشقي از محکم کاري و دقت براي همه صنعت گران و کارگران با ايمان جهان باشد.

صنعت بافندگي در قرآن
صنعت بافندگي، از جمله صنعت‏هايي است که در زمان پيامبران معمول بوده است و خداوند در قرآن، از آن براي تشبيه و رساندن پيام آسماني خود استفاده کرده است. بافندگي و بافتن به عنوان يک هنر، شغل و سرگرمي مناسب براي بانوان است؛ زيرا با روحيه آرامش‏طلب و آرام آنان تناسب دارد. پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در اين باره مي‏فرمايد: «کار مردان نيک، خياطي، و کار زنان نيک، ريسندگي است».

هنر اسلامي
هنر اسلامي، جايگاه والايي در جهان هنر دارد و گروه بسياري از علاقه‏مندان رابه سوي خود کشيده است. در تمامي هنرهاي اسلامي، به نحوي روح عرفاني و جنبه‏هاي مذهبي متجلي است که همين امر باعث شگفتي صدچندان مي‏شود. صنعتگران اروپايي، از ديرباز به هنر و صنعت اسلامي علاقه‏مند بوده‏اند، ولي به تازگي براي الهام گرفتن از هنرهاي اسلامي و يادگيري روش‏هاي مورد استفاده آن، تلاش بسياري انجام داده‏اند. همين شيفتگي و کنجکاوي در مورد هنرهاي اسلامي، سبب شده است که بگويند: «صنايع دستي ايران، تبلوري است از اعتقادات، باورهاي ديني، سنت‏ها و آداب و رسوم، که مشابه و هم‏سنگ آن در هيچ کجاي اين کره خاکي وجود ندارد».

انواع صنايع دستي
انواع صنايع دستي عبارتند از: فرش بافي، منجوق دوزي، منبّت کاري، خاتم کاري، فلزکاري، سوزن دوزي، شماره دوزي، گلدوزي، لحاف دوزي، چهل تکه دوزي، قلّاب بافي، حاشيه دوزي، سراميک و سفال سازي، خياطي، ريسندگي، عروسک سازي، شيشه‏کاري رنگي، نجاري، کوزه گري، گليم بافي و جاجيم بافي.

صنايع دستي در آينه زمان
گزافه نيست اگر گفته شود صنايع دستي، عمري به قدمت عمر بشر دارد. سابقه صنايع دستي، به عصر حجر باز مي‏گردد. در اين دوره، ساخت ظروف و همچنين بعضي ابزار مصرفي در زندگي روزمره مانند نيزه و خنجر از سنگ براي صيد و شکار حيوانات معمول شد. رفته رفته به علت پيشرفت فکري، ديگر مواد موجود در طبيعت مانند خاک رس، چوب، سنگ آهن، مس و سرانجام پشم و کرک حيوانات و الياف گياهي نيز مورد استفاده قرار گرفت؛ به طوري‏که پيشينه ساخت اشياي سفالي و مسي، به بيش از چهار هزار سال پيش مي‏رسد. دوره رنسانس در اروپا، در تکامل هنري صنايع دستي تأثير انکارناپذيري به جا گذاشت و در نتيجه، افزون بر حفظ جنبه‏هاي مصرفي بسياري از توليدات دستي، موجب افزايش ارزش هنري و تزئيني آنها شد. ايران زمين نيز از هفت هزار سال پيش، بيرق هنر نياکان خويش را به عنوان سند هويت ملي به رخ جهانيان کشيده است.

صنايع دستي و اشتغال
سفره رنگين صنايع دستي ايران، هم‏اکنون دو ميليون و ششصد هزار نفر را به طور مستقيم، و حدود دوازده ميليون نفر ديگر را غيرمستقيم گرد خود آورده است. جالب اينکه بيش از هفتاد درصد از فعّالان صنايع دستي ايران را زنان تشکيل مي‏دهند. از اين رو، مي‏توان گفت زنان هنرمند ايراني، بالاترين سهم را در توليد آثار صنايع دستي کشور بر عهده دارند.

جايگاه صنايع دستي در جامعه
صنايع دستي، از ديرباز عامل ايجاد اشتغال جنبي و درآمد بيشتر در مناطق روستايي و عشايري، و همچنين براي بعضي شهرنشينان بوده است. امروزه نيز به رغم گسترش محصولات صنعتي در همه کشورها، صنايع دستي نه تنها ارزش خود را از دست نداده است، بلکه هر روز بيشتر مورد توجه قرار مي‏گيرد. در کشور ما نيز صنايع دستي با اتکا به پشتوانه غني فرهنگ ايران اسلامي، در سه دهه اخير، به نحو چشم‏گيري گسترش يافته است؛ به گونه‏اي که در زمينه سياست‏گذاري و هدايت صنايع دستي، از ايران به عنوان يکي از کشورهاي بسيار موفق در مجامع بين المللي ياد مي‏شود.

صنايع دستي و اشتغال
بدون ترديد يکي از دلايل مهم در توجيه جنبه‏هاي مثبت صنايع دستي، به اثرات آن در مبارزه با انواع بيکاري مربوط مي‏شود. بيکاري، يکي از مسائل پيچيده کشورهاي رو به رشد است که از افزايش سريع جمعيت سرچشمه مي‏گيرد. در بين انواع بيکاري، شايع‏ترين آن در کشورهاي در حال توسعه، بيکاري پنهان است. به ويژه در آن دسته از کشورها که هنوز ساختار جامعه کشاورزي و روستايي به صورت سنتي و کهن باقي مانده است، بيکاري پنهان بيشتر به چشم مي‏خورد. صنايع دستي با قابليت‏ها و خصوصيات ويژه خود، مي‏تواند نقش مهمي در حل معضل بيکاري و ايجاد اشتغال براي بيکاران ايفا کند.

نقش صنايع دستي در بهداشت روان
اشتغال به هنرهاي دستي، در بسياري از بيماران روحي، سبب شده که آنان از يکنواختي، روزمرگي و فکر و خيال‏هاي پوچي که بيشتر به بيماري شان دامن مي‏زند، دست بکشند و با سرگرم شدن، روحيه‏اي شاداب و سرزنده به دست آورند. در واقع لطافت بخشيِ اين هنرها، موجب اين کار مي‏شود. لطافت، از معقولات درک کردني است، نه وصف کردني، و هيچ هنري همچون هنر صنايع دستي، نمي‏تواند عشق به خدا، وطن دوستي، حفظ ارزش‏هاي اخلاقي، شور و شوق زندگي، و وارستگي و کمال انسان را انتقال دهد و تداوم بخشد. در حقيقت صنايع دستي، دميدن روح زيبايي و طراوت به زندگي انسان‏هاست.

صنايع دستي ايران از نگاه آبرام پوپ
آبراهام پوپ، تاريخ نگار آمريکايي بر اين باور است که: «صنايع دستي ايران، هنرمندانه خلق شده است و هر يک، پيام‏آور عقيده‏ها، سليقه‏ها، روش‏هاي زندگي و شخصيت نياکان مردم اين کشور است. صنايع دستي، زبان گويا و روشن تاريخ، تمدن، هويت و هنر ايرانيان است».

صنايع دستي در آينه شعر
اين رنج و هنر، دو عنصر خاموشند  با صبر و صفا، کنار هم مي‏جوشند 
در کوره روزگار، چون پخت شدند  آن گاه لباس عافيت مي‏پوشند 
چون نمد، در زندگي، پا خورده ام  با تحمل، زخم دنيا خورده‏ام 
گبّه‏ام، بي‏رنگ، تا رنگم کنند  ماهرانه رنگ زيبا خورده‏ام 
خرسکم، فرش درشتي، زيرپا  وعده امورز و فردا خورده‏ام 
چرخه ريسندگي را، سر بزن  من از اين نقش عجب جا خورده‏ام 
دست و ارزش در هنر زاينده شد  لقمه نان، از خط خوانا خورده‏ام 
بيستم خرداد و شعر مصطفي  روي دست از پير و برنا خورده‏ام 

سيد مصطفي کشفي
اي هنري مرد هنر آفرين

سايه خير هنرت بر زمين

در مثل هستي که به حسن نظر

ريزد از انگشت تو چندين هنر

چوب به دست تو زبان باز کرد

رويش زيباتري آغاز کرد

اره مويي گرت افتد به دست

کار تو بر تخته، منبّت شده است

مرد قلمزن که هنر کار او

شهر پر از گرمي بازار او

هوش‏ربا، پر ثمره و دل‏پذير

کاشي و انگشتري و بادگير

در هنر و صنعت، هم داستان

شهر تو و مشهد و يزد، اصفهان

خاک هنرپرور ايران زمين

بر تو و بر صنعت تو آفرين

محمدجواد محبت

 
نویسنده: الهام صابري
مترجم :
منبع : مجله گلبرگ شماره 75 - خرداد 1385
تاریخ : خرداد 1385
مطالب مرتبط
 
 A.A.C/ گرفت و گير هاي آموزش هنر در ايران
 A.A.C/ فرهنگ و آفرينندگي؛ جستاري‌ روان ‌شناختي‌ در آموزش‌ و خلاقيت
 A.A.C/ اثر محيطي
 A.A.C/ معني خيال در هنرهاي سنتي و مدرن
 A.A.B/ درآمدي بر زيبايي شناسي سفالينه هاي جانوري ايران پيش از اسلام
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد