صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
كشف بندر گمشده نجيرم
تعداد بازدید : 140
 
 اقتصاد تمدن اسلامي بر ساختار بازرگاني استوار بود و مسيرهاي كاروان رو باستاني و راه هاي تجاري جاده ابريشم، به عنوان شريان هاي اين اقتصاد شكوفا نقش ايفا مي كردند. جاده دريايي ابريشم نيز با آغاز از سواحل جنوبي شرقي آسيا و گذر از درياي هند به زنجيره بنادر شمالي خليج فارس امتداد مي يافت. اين زنجيره از بندر سيراف آغاز و با گذر از بنادر نجيرم، سي نيز، جنابه و مهرويان به بصره مي رسيد. هميشه شكوه و برجستگي هاي بي همتاي سيراف، مانع از شناسايي بنادر ديگر خليج فارس در تمدن اسلامي شده است. شايد ناشناخته ترين اين بنادر، بندر نجيرم باشد كه حتي با توجه به نقش ارزنده آن در اقتصادي بازرگاني ايران در تمدن اسلامي، جاي آن در پرده فراموشي فرو فتاده است. به طوري كه پژوهشگر ارجمند، اسماعيل رائين، در اثر دريانوردي ايرانيان مي نويسد:‌به هر حال اگر مطالعاتي براي پيدا كردن اين شهر گمشده (نجيرم) خليج فارس صورت مي گرفت، محل يكي ديگر از بنادر بزرگ خليج فارس كه محل داد و ستد نيز بوده است مشخص مي شد.(1)
خوشبختانه، جغرافيدانان و جهانگردان مسلمان تمدن اسلامي، از بندر نجيرم ياد نموده اند و براساس تجزيه و تحليل نوشتارهاي حمدالله مستوفي، مقدسي، اصطخري، ابن حوقل و ابن بلخي، اين بندر در كرانه باختري رود سكان (مند) در استان بوشهر قرار داشته است (5_2).
آنان حداقل به دو نكته كليدي اشاره نموده اند كه مي توانند در كشف مكان اين بندر، ما را راهگشا باشند. يكي اشاره به رود سكان (مند) كه در ميان بندر نجيرم و سيراف، در جنوب بندر نجيرم به درياي پارس روانه مي شود. در اثر ارزشمند جغرافياي تاريخي سرزمين هاي خلافت شرقي، در مورد اين رود اين چنين آمده است: طويل ترين رودخانه هاي فارس نهر سكان است كه از سي ميلي شمال غربي شيراز بر مي خيزد و در جهت منحرفي به سمت جنوب شرقي، بيش از صد و پنجاه ميل مي پيمايد. سپس پيچ بزرگي خورده و به سمت مغرب جاري مي شود و با پيچ و خم زيادي، يك صد و پنجاه ميل ديگر نيز طي طريق مي كند و بالاخره پس از آن كه آب هاي رودخانه فيروزآباد از شمال به آن محلق مي گردد، به مسافت كمي، در جنوب نجيرم به دريا مي ريزد (6).
نكته ديگر آن كه جغرافيدانان مسلمان بر اساس تقسيمات جغرافيايي، سيف مظفر را در شمال نجيرم ياد كرده اند. سيف به بخش هاي ساحلي گفته مي شد و ايالت اردشير خره در ساحل خليج فارس سه سيف داشت. يكي سيف عماره در خاور جزيره قيس و ديگر سيف زهير در ساحل جنوبي ايراهستان و حوالي سيراف و بالاخره سيف مظفر در شمال نجيرم (6).
اصطخري فاصله بندر نجيرم را در دوازده فرسنگي سيراف دانسته (4) و پاول شواتس آلماني در اثر فكورانه خود «جغرافياي تاريخي فارس» براساس گفتار اصطخري، مكان آن را در حوالي بندر دير ياد نموده است (7). از سوي ديگر، ابن بلخي فاصله آن را تا شيراز 65 فرسنگ يادداشت كرده است (5).
در يك فراگرد تحليلي و نظري، براساس اين يادمان هاي تاريخي، شكي بر جاي نمي ماند كه رود مند در حاشيه سمت چپ اين بندر به دريا مي پيوسته است؛ با وجود اين، گروه پژوهشي ما، سواحل خليج فارس از بندر سي نيز تا بندر دير را در جستجوي اين بندر گمشده كاوش نمود و بالاخره در زمستان 1381، به مدارك مستحكمي برخورد كه شكي را بر جاي نمي گذارد كه اين بندر در زير آبرفت هاي رودخانه اي دشت غربي مند در زيارت ساحلي بوشهر دفن شده است. پلان كوچه ها، معابر و ساختمان هايي با كف ساروجي و ديوارهاي سنگ گچي كه در مجاورت ضلع جنوب غربي امامزاده زيارت ساحلي هويدا هستند، تا شعاع 600 متري جلگه آبرفتي گسترده شده اند. معماري امامزاده زيارت ساحلي، با گنبدي مرتفع و هرمي شكل و مضرس، يادگار معماري اسلامي در حاشيه خليج فارس و بغداد است و بيننده را بي اختيار به ياد آرامگاه دانيال نبي در شوش و بقعه منسوب به مير محمد حنيفه در جزيره خارگ مي اندارد. كاوش در معماري و ساختار اين امامزاده، بدون ترديد مي تواند رازگشاي بسياري از معماهاي ناشناخته بندر نجيرم باشد. بندر نجيرم در زمان مقدسي (قرن چهارم هجري) داراي دو مسجد بوده است و شبستان يكي از آنها در سنگ كنده شده بود (8). در هر صورت، اين بندر به عنوان بندري ميانه در مسير جاده ابريشم و مسير انتهايي كاروان رو ايالت مركزي فلات ايران، داراي اقتصاد بازرگاني با توان بالاي داد و ستد بوده است. بندر نجيرم، به عنوان پشتيبان سيراف نقش بار انداز كالاهاي افريقاي شرقي، جنوب شرقي آسيا و اقيانوس هند و درياي عمان، نقش ايفا مي كرد. شايد حتي پس از ويراني سيراف، كشتي هاي غول پيكر اقيانوس پيماي درياهاي دور، در اين بندر لنگر مي انداخته اند. نام هاي ناخدايان بزرگ نجيرمي در تاريخ دريانوردي به ثبت رسيده اند (9).
افزون به راه دريايي ابريشم، راه كاروان رو شيراز، غند جان، بوشتكان، بوشتكانات، ماندستان _ نجيرم، كالاها و صنايع سرزمين پارس را نيز به درياهاي خاور زمين تا چين و سوماترا، صادر مي نمود (5).
از سوي كرانه ساحلي نيز، راه هاي كاروان رو، اين بندر مهم را با بنادر جنابه، سي نيز و مهرويان و شهر مهم توز ارتباط مي داده است و از اين طريق كالاها و صنايع كشور ايران با شرق افريقا، هند و خاور دور داد و ستد گرديده و موجب رشد طبقه ميانه و مرفه شهري در بندر نجيرم شده است كه تكه سفال هاي يافت شده در بندر نجيرم اين يافته را آشكار مي نمايند. در لابه لاي رسوبات ابرفتي رودمند در زيارت ساحلي، شكسته سفال هاي بي شماري با لعاب صدف دار مي يابيم كه با رنگ هاي آبي فيروزه اي، سبز، زرد و نارنجي، نشاني از صنعت سفال سازي و نوآوري ايرانيان در سده هاي دوم و سوم هجري است. مشابه اين سفال ها نيز در بنادر مهرويان، سي نيز و سيراف يافت كرده ايم (12_10).
 
نویسنده: دكتر ايرج نبي پور _ دكتر سيد رضا امامي
مترجم :
منبع :
تاریخ :
مطالب مرتبط
 
 توت انخ آمون
 خط ميخي
 A.A.B/ كاربرد آمار در باستان شناسي
 A.A.B/ بررسي و مطالعه ساختاري گل نوشته هاي خط ميخي هفت تپه خوزستان
 A.A.F/ معرفي پايگاه هاي اطلاع رساني رشته باستان شناسي (مرحله اول – مقدماتي)
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد