صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
سامانه جمع آوری خودکار تجهیزات IT
افرنگ نیوز مجله زندگی
ماشین ایرانی
elham_fitnees_cool
فروشگاه رایکا
فروشگاه رایکا
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
A.A.B/ بررسي آفت‏هاي گفتار در آيات و روايات بيهوده گويي (1)
تعداد بازدید : 620
 
 

نهي از سخن لغو و بيهوده
خداوند متعال، اسباب و عوامل دست يابي به علم و دانش و رسيدن به قله‏هاي پر ارج دانايي و آگاهي را در اختيار انسان قرار داده و کلام را يکي از راه‏هاي انتقال دانش و فضيلت برشمرده است.

پروردگار حکيم، انسان را از گفتاري که هيچ سود و بهره‏اي براي او ندارد، بر حذر مي‏دارد و در قرآن کريم، آدميان را از بيهوده‏گويي نهي مي‏کند، به‏گونه‏اي که شنيدن سخنان لغو را عامل باز دارنده آدمي از کمال مي‏شمارد و دوري از بيهوده‏گويي را نشانه کرامت انسان مي‏داند و مي‏فرمايد:

وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ سَلامٌ عَلَيْکُمْ لا نَبْتَغِي الْجاهِلينَ. (قصص: 55)

و هر گاه سخن لغو و بيهوده بشنوند، از آن روي برمي‏گردانند و مي‏گويند اعمال ما از آن ما و اعمال شما از آن خودتان، سلام بر شما ما خواهان جاهلان نيستيم.

اين گونه افراد، به سخنان بيهوده و گزاف گوش نمي‏دهند و ارزش وقت خود و ديگران را به خوبي مي‏دانند و در برابر آن احساس مسئوليت مي‏کنند. اينان از عمر گرانمايه و فرصت‏هاي زندگي بهترين استفاده‏ها را مي‏برند تا حسرت و پشيماني دامن‏گيرشان نشود.

خيز تا خرقه صوفي به خرابات بريم  شطح و طامات به بازار خرافات بريم 

سوي رندان قلندر به ره‏آورد سفردلق بسطامي و سجاده طامات بريم

پيام متن:
پرهيز از بيهوده‏گويي و شنيدن سخنان لغو، از کرامت آدمي است.

ويژگي مجالس خوب
در قرآن کريم وقتي از بهشت، به عنوان محفل برگزيدگان و دوستداران و پاکان درگاه الهي سخن به ميان مي‏آيد، خداوند، پاکي از لغو و بيهوده‏گويي را يکي از ويژگي‏هاي برجسته آن مي‏شمارد. آنان که در اين دنيا به عشق و شوق حق تعالي از کارها و سخنان و افکار پوچ و غير مفيد دور بودند، آن‏گاه که به منظور پاداش، در جوار روضه جاويد خداوندي آرام مي‏گيرند، مسلم است که نه لغو مي‏گويند و نه لغو مي‏شنوند. در حقيقت، در مجلس‏ها و محفل‏ها، ما نيز بايد از چنين هم‏نشيني‏ها الگوبرداريم و مانند آنان از بيهودگي دوري گزينيم؛ مجلسي که:

لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْوًا وَ لا تَأْثيمًا إِلاّ قيلاً سَلامًا سَلامًا. (واقعه: 25 و 26)

در آنجا سخنان بيهوده و گناه آلود نشنوند و گفته نمي‏شود در آنجا، مگر سخني که سلام است و سلام.

بنابراين، آن‏گاه که مجالس دنيوي از سخنان بيهوده و گناه آلود به دور باشد، در حقيقت نسيمي از بهشت بر آن وزيده است.

در آيه‏اي ديگر نيز با اشاره به پاکي و پيراستگي مجلس بهشتيان از لغو، مي‏فرمايد:

لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْوًا وَ لا کِذّابًا؛

در آنجا سخن لغو و دروغي نمي‏شنوند. (نبأ: 35)

در حقيقت، اين گروه در بهشتي جاي دارند که «لا تَسْمَعُ فيها لاغِيَةً؛ در آن سخن لغو و بيهوده‏اي نمي‏شنوند.» (غاشيه: 11) و همين امر، وجه تفاوت مجالس بهشتي با بعضي از نشست‏هاي دنيوي است. در برخي مجالس‏هاي دنيايي، افراد در باه وقت ديگران کمتر احساس مسئوليت مي‏کنند و آن را با سخناني لبريز مي‏سازند که نه‏تنها نگفتن آنها ضرري ندارد، بلکه وانهادن اين سخنان، مفيد به حال همه خواهد بود.

شايد عده‏اي کمتر به اين فکر کنند که چه مقدار از گفته‏هايشان براي شنوندگان مفيد بوده است؟ سخنانشان تا چه ميزان از محتوا و مضمون عالي برخوردار است؟ آيا گفتارشان تاريکي جهلي را به روشنايي دانايي تبديل کرده است؟ به علم و دانش حاضران افزوده يا فرصت‏هاي گران بهاي آنان را به هدر داده است؟ با خود بينديشيم که آيا در زندگي فقط در پي پر کردن اوقات فراغت هستيم يا به فکر استفاده بهتر از آنها و اساساً چقدر مي‏کوشيم تا ديگران از فرصتي که در کنار ما هستند، بيشترين و بهترين بهره‏ها را ببرند. اگر مي‏خواهيم مجالس دنيوي ما شباهت بيشتري به محفل‏هاي بهشتيان داشته باشد، بايد پاسخي منطقي و شايسته براي پرسش‏هاي بالا داشته باشيم. در صورت بهره مندي از پاسخي نيکو، مطمئن خواهيم شد که نشست‏هاي دوستانه ما، الگوهايي کوچک و کامل از مجالس خوب خواهد بود، همان که بي‏شک خداوند نيز آن را پسنديده و پر برکت قرار داده است.

پيام متن:
1. دوري از لغو و بيهوده گويي، از ويژگي‏هاي برجسته محفل بهشتيان است.

2. تلاش براي همانند سازي محفل‏هاي دنيوي با مجلس‏هاي بهشتي.

آثار سخنان زيبا و نازيبا
سخن زيبا، آثار و برکت‏هاي فراواني دارد و تنها نصيب کسي خواهد شد که زبان خود را به زيباگويي عادت دهد. امام زين العابدين عليه‏السلام ، به پنج نمونه از آثار آن اشاره فرموده است:

القولُ الحَسَنُ يُثْرِي الْمالَ وَ يُنْمِي الرِّزْقَ وَ يُؤَخِّرُ في الاَْجَلِ وَ يُحَبِّبُ اِلَي الْاَهْلِ وَ يُدْخِلُ الْجَنَّةَ.

سخن زيبا مال و ثروت را زياد مي‏کند؛ روزي را افزايش مي‏دهد، مرگ را به تأخير مي‏اندازد؛ آدمي را محبوب خانواده‏اش مي‏سازد و او را وارد بهشت مي‏کند.

امام علي عليه‏السلام نيز خوش‏زباني و نيک‏گفتاري را موجب زياد شدن دوستان و کم شدن دشمنان مي‏داند و مي‏فرمايد:

عَوِّد لِسانَکَ لينَ الْکَلامِ وَ بَذْلَ السَّلامِ يَکْثُرْ مُحِبوُّکَ وَ يَقِلَّ مُبْغِضوُکَ.

زبانت را به نرم‏گويي و سلام دادن عادت ده تا دوستان تو بسيار و دشمنانت اندک شود.

از سوي ديگر، آسيب‏هاي زبان نيز مسئله بسيار مهمي است که بايد به‏طور جدي به آن توجه کرد. بدزباني و سخنان زشت و بيهوده از عمده‏ترين اين آسيب‏هاست. بعضي افراد بر اثر پرگويي و بيهوده‏گويي، ناسنجيده هر سخني را بر زبان مي‏آورند و به پي‏آمدهاي آن توجه نمي‏کنند. رسول خدا صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در انديشيدن به عاقبت سخن پيش از بيان آن، مي‏فرمايد:

مَنْ لَمْ يَحْسَبْ کَلامَهُ مِنْ عَمَلِهِ کَثُرَتْ خَطاياهُ وَ حَضَرَ عَذابُهُ.

کسي که سخن خود را جزو اعمالش به حساب نياورد [و بي‏پروا حرف بزند]، لغزش‏هايش بسيار و عذابش نزديک شده است.

شنيدن حکايت زير در اين باره بسيار آموزنده است.

«آورده‏اند که مردي پارچه‏اي زربفت و گران‏بها بافته بود. با خود انديشيد که خوب است اين طاقه زربفت را به سلطان هديه کنم و جايزه‏اي بگيرم. از اين‏رو، به دربار سلطان شتافت. اجازه ورود خواست و طاقه زربفت را تقديم کرد. سلطان که از آن اثر هنري زيبا خوشحال و شگفت‏زده شده بود، از اطرافيان خود براي چگونگي استفاده از آن نظر خواست. يکي از آنان گفت: اين پارچه براي انداختن روي مرکب شما مناسب است. ديگري آن را براي پوشش تخت سلطنت مناسب‏تر دانست. سومي گفت: براي پرده در کاخ سلطنتي شايسته‏تر است. سلطان گفت: خوب است نظر بافنده زربفت هنرمند را نيز جويا شويم، شايد نظر برتري داشته باشد. آن گاه رو به مرد پارچه‏باف کرد و پرسيد: اين پارچه زربفت براي چه مصرفي مناسب‏تر است؟ مرد بيچاره بدون آنکه عاقبت کار و موقعيت مجلس را بسنجد، سخن بيهوده‏اي را بر زبان جاري ساخت و گفت: قربان! به نظر حقير، اين پارچه فقط براي انداختن روي جنازه شما مناسب است».

بدين ترتيب، اين شخص نه تنها خود را از گرفتن جايزه سلطان بي‏بهره ساخت، بلکه خطري بزرگ نيز براي جان خود خريد.

پيام متن:
1. خوش‏زباني و سنجيده‏گويي، موجب زيادي دوستان، کاهش دشمنان، محبوبيت فرد و افزايش روزي مي‏شود.

2. بيهوده گويي و ناسنجيده سخن گفتن، موقعيت مناسب را از دست انسان مي‏گيرد و از ارزش او مي‏کاهد.

پي‏آمدهاي سخنان لغو و بيهوده
بديهي است وقتي سخن خوب، هدايت کننده است، سخن بيهوده نيز مي‏تواند گمراه‏کننده باشد.

خداوند متعال مي‏فرمايد:

وَ مِنَ النّاسِ مَنْ يَشْتَري لَهْوَ الْحَديثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبيلِ اللّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ.. (لقمان: 6)

و برخي از مردم، سخنان بيهوده سرگرم کننده را مي‏خرند تا مردم را از روي ناداني، از راه خدا گمراه سازند.

مردم دانا هميشه به سخنان مفيد علاقه‏مندند و از گفته‏هاي لغو پرهيز مي‏کنند. از اين رو، اگر کسي در همه حال بيهوده‏گويي کند، از اطراف او پراکنده مي‏شوند و شخصيت او نيز تحقير مي‏شود. امام علي صلي‏الله‏عليه‏و‏آله مي‏فرمايد:

کَثْرَةُ الْهَذَرِ يَکْسِبُ الْعارَ؛ بيهوده گويي زياد، ننگ و عار به بار مي‏آورد.

بسا خودنمايان بيهوده‏گوي  که باشند در بزمگه رزمجوي 

امير خسرو دهلوي

اگر شخصي سخن نيک و سودمند براي گفتن ندارد، بي‏شک سکوت او، هم براي خود و هم براي مردم بسيار بهتر و سزاوارتر است.

چون نداري کمال فضل، آن به  که زبان در دهان نگه داري 
آدمي را زبان فضيحه کند  جوز بي‏مغز را سبک ساري 

سعدي

سکوت فرد بيهوده گو، در حقيقت فرصت خوبي را براي دانايان مجلس فراهم مي‏سازد تا در پرتو سخنان حکمت‏آموز خود، بهره و فيض لازم را به ديگران ببخشند.

بايد هر کس به سهم خود، بکوشد گفتار بيهوده بر زبان نراند و اين هرگز امکان‏پذير نيست، مگر اينکه زبان آدمي در همه حال به فرمان او باشد. پيش از بيان هر چيز، آن را بر عقل و انديشه‏اش عرضه کند و در صورت صلاحديد، آن را بر زبان جاري سازد. در اين حال، چه بسا گفتن سخن، عين صواب است و ترک آن، جفا و ستم بر ديگران.

حضرت علي عليه‏السلام در کلامي آموزنده مي‏فرمايد:

لا تَقُولَنَّ ما يُوافِقُ هَواکَ وَ اِنْ قُلْتَهُ لَهْواً اَوْ خِلْتَهُ لَغْواً فَرُبَّ لَهْوٍ يُوحِشُ مِنْکَ حُرّاً وَ لَغْوٍ يَجْلِبُ عَلَيْکَ شرّاً.

هر آنچه را موافق و دلخواه هواي نفس توست، مگو و اگر سخني از سر لهو يا بيهوده بگويي چه بسا يک سخن سست، آزار مردي را از تو برنجاند و يک حرف بيهوده، بد کرداري را عليه تو بشوراند.

مگو آنچه بدخواه چون بشنود  زگفتار بيهوده شادان شود 

فردوسي

کرامت جوانمردي و نان‏دهي است  مقالات بيهوده طبل تهي است 

سعدي

حضرت علي عليه‏السلام در توصيه ديگري، ارائه سخن را به در نظر گرفتن زمان و مکان وابسته مي‏داند و مي‏فرمايد:

«لا تَتَکَلَّمَنَّ اِذا لَمْ تَجِدْ لِلْکَلامِ مَوْقِعاً؛ آن‏گاه که براي سخن زمان و مکان مناسبي نمي‏يابي، ساکت و خاموش باش».

البته سکوت و پرهيز از سخنان بيهوده، براي سه گروه سودمند است: اول، خود شخص که عيب او برملا نمي‏شود و کسي از او آزرده دل نمي‏گردد؛

دوم، دانايان که فرصت مي‏يابند تا مرواريد سخن عرضه کنند و سياهي جهل را به صبح صادق و سپيده سخن پيوند زنند و سوم، شنوندگان که در پرتو سخنان حکيمانه ره به سلامت و سعادت مي‏سپارند.

پيام متن:
1. سخنان بيهوده، به شخصيت گوينده آسيب مي‏رساند

2. هر سخني را بايد در زمان و مکان مناسب آن بيان کرد.

3. سکوت نادانان، فرصت را براي دانايان سخن فراهم مي‏آورد.

نوع برخورد با بيهوده‏گويان
اگر انسان در مسائل رفتاري سنجيده و مناسب عمل نکند، پي‏آمدهاي ناخوشايندي به همراه مي‏آورد. درگيري لفظي و بحث با فرد بيهوده گو، بي‏گمان به ضرر دانايان مي‏انجامد. مجادله با بيهوده گو، نه تنها او را اصلاح نمي‏کند، بلکه لجاجت و بي‏احترامي او را برمي‏انگيزد. سعدي مي‏گويد:

جالينوس ابلهي را ديد دست در گريبان دانشمندي زده بود و بي‏حرمتي همي‏کرد. گفت: اگر اين دانا بودي، کار وي با نادان بدينجا نرسيدي.

دو عاقل را نباشد کين و پيکار  نه دانايي ستيزد با سبک‏سار 
اگر نادان به وحشت سخت گريد  خردمندش به نرمي دل بجويد 

خداوند در قرآن کريم روش برخورد با بيهوده گويان را چنين مي‏آموزد.

وَ الَّذينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِرامًا. (فرقان: 72)

و کساني که به باطل و دروغ شهادت نمي‏دهند و هنگامي که با لغو و بيهودگي برخورد کنند، بزرگوارانه مي‏گذرند.

پروردگار در آيه‏هاي 63 تا 76 سوره فرقان، صفات بندگان خاص خداي رحمان را برمي‏شمارد که يکي از آنها، برخورد کريمانه و صبورانه با بيهودگي است. اين نوع رفتار، از يک سو مي‏تواند نشانه نارضايتي فرد از مسئله‏اي بدون پرخاش و مجادله باشد تا شخص بيهودگو به زشتي کار و گفتار خود پي ببرد و از سوي ديگر، اين نوع رفتار براي همگان جذاب و دلپذير است. اساساً فرد کريم با اين بي‏توجهي و نارضايتي، اعلام مي‏کند که از بيهوده‏گويان نيست و از آنها بيزاري مي‏جويد.

بايد به کساني که به پرگويي و بيهوده‏گويي مبتلا هستند، فهماند که انسان عاقل در مسير زندگي و انجام دادن کارها بايد هدف عاقلانه داشته باشد و از سخنان ناروا به شدت بپرهيزد.

سخن خوب، برخاسته از فکر و انديشه سالم و پوياست. قدرت تفکر و انديشه يکي از گران‏بهاترين نعمت‏هاي الهي است و شايسته است که انسان پيش از هر کاري درباره پي‏آمدهاي آن به خوبي بينديشد و جنبه‏هاي نيک و بد آن را به درستي ارزيابي کند. چنانچه انجام دادن آن را مصلحت ديد، اقدام کند، وگرنه از پرداختن به آن چشم بپوشد.

پيام متن:
1. برخورد بزرگوارانه و کريمانه با بيهوده‏گويان، سازنده مي‏باشد.

2. به هيچ وجه نبايد با تندي و پرخاش با زشت‏گويان روبه‏رو شد؛ زيرا باعث تخريب شخصيت دانايان مي‏شود.
 

 
نویسنده: محمد حقيقت خواه
مترجم :
منبع : مجله طوبي شماره 9 – شهريور 85
تاریخ : شهريور 85
مطالب مرتبط
 
 A.A.A/ پيامبر، قرآن و ادبيات جاهلي: نگاهي تاريخي به بسترها و چالش‌هاي تبليغ قرآن در جامعه عرب قبل از اسلام
 A.A.A/ مديريت جذب و ارتباطات پيامبر اعظم (ص) با نگاه به آموزه هاي قرآن
 A.A.A/ نگاهي گذرا به تفاوت سيره نبوى در قرآن‏ و کتب سيره
 A.A.B/ بررسي كشف المطالب منسوب به اعتماد السلطنه و ديگر ابزارهاي بازيابي اطلاعات در يك نسخه قرآن متعلق به سال 1313 هجري قمري
 A.A.B/ ديدگاه مفسران در حقيقي يا تخيلي بودن داستان هاي قرآن كريم
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد