مقاله ها
بازدید : 2373

مقدمه
تقریباً از سال 1374 در كلاسهای دوره دبیرستان و كار و دانش، تاریخ را تدریس می كنم . متأسفانه دروس تاریخ، خصوصاً تاریخ معاصر مورد علاقه و توجه دانش آموزان نیست و حتی برخی از همكاران متخصص و غیر متخصص آن را با اهمیت نمی دانند. برای حل این مشكل، در درس تاریخ معاصر بر آن شدم تا این وضعیت نامناسب را تغییر دهم. پس از مطالعه و بررسی و مشاوره با برخی از صاحب نظران، توانستم درس تاریخ را از تئوری و خشك بیرون آورده و دانش آموزان را در این درس فعّال و علاقه مند نمایم درس تاریخ را با طراحی جدول ها و تهیه مجموعه های اسلاید، آلبوم سكه و اسكناس و ... برای دانش آموزان جذاب كنم و بدین ترتیب روحی تازه در كالبد بی جان تاریخ معاصر بخشم و دانش آموزان نیز با شور و علاقه وافر در این درس فعالیت نمودند.
 

توضیح وضعیت موجود

در ابتدای سال تحصیلی 82-81 به آموزشگاه پسرانه پیام انقلاب در خواجه ربیع رفتم. این منطقه جزو مناطق محروم شهرستان مشهد بشمار می آید. درب بزرگ ورودی مدرسه و فضای خاكی جلوی آن نظرم را جلب كرد. در حالیكه آن طرف خیابان فضای سبز دل انگیزی وجود داشت. حیاط مدرسه كه با دیوار های بلندی محصور شده و عاری از درخت و گل و گیاه میباشد از زیبایی مدرسه می كاهد. ساختمان سه طبقه و آجر سفالی آن نوساز بودن و قدمت 6 یا 7 سالة آن را بیان می كند. محیطكلاس ها بزرگ و درب های آن آهنی است، امّا نورگیری كافی دارد. عیب بزرگ این آموزشگاه این است كه در حاشیه خیابان اصلی واقع شده و رفت و آمد ماشین ها یكی عوامل مخّل آموزشی می باشد دانش آموزان از لحاظ وضیعت خانوادگی در حّدپایین تر از متوسط قرار دارند.

 

تعریف و طرح مسئله

اول هر سال تحصیلی برایم واقعاً تأسف انگیز است كه می بینم دانش آموزان رشته های تحصیلی غیر انسانی و گاه انسانی، علاقه ای به درس تاریخ ندارند. دائماً در ذهنم این سؤال مطرح می شود
كه چرا دانش آموزان به درس تاریخ بی میل هستند؟      به همین دلیل در اولین جلسه های درس تاریخ معاصر بر آن شدم تا به هر شكل ممكن علل و عوامل دل زدگی و بی توجهی دانش آموزان را با همكاری خودِ آنان و مشاوران و متخصصین بیابم و در حد توانایی و امكان راه حل مناسب را با توجه به محدودیت ها و شرایط موجود و با كمك كارشناسان و مشاوران پیدا كنم. از دانش آموزان رشته ریاضی - تجربی خواستم تا نظریات خود را راجع به درس تاریخ معاصر بیان كنند تا در این باره به گفتگو بنشینیم. یكی از دانش آموزان با تمسخر گفت :« مگر تاریخ هم درس بشمار می آید؟! » دیگری گفت : « این درس كه در كنكور نمی آید و در سرنوشت ما تأثیر ندارد. » سومی گفت : «آقا ! این درس خشك و بی روح است و بسیاری از مطالب آن تكراری و خسته كننده است. چون سال سوم راهنمایی تا حدودی آن ها را خوانده ایم.»
آن یكی می گفت : «آقا ! در دورة راهنمایی درس را از روی كتاب می خواندیم. معلم هم چهار تا سؤال می داد و آن را هم می خواست. » دیگری گفت : «آقا ! مگر تاریخ غیر از غیبت گذشتگان و انبوهی از قصه و داستان چیز دیگری هم مطرح می كند؟! » یكی دیگر از دانش آموزان می گوید : « من در كتابی خوانده ام كه ناپلئون گفته است : تاریخ جز دروغ چیز دیگری نیست و تفاوت آن با دروغ های عادی در این است كه مردم آن را قبول می كنند. بالاخره دانش آموز دیگرم گفت : « آقا ! این درس نهایی و نمره آؤر است و ساعت استراحت از خستگی دروس فیزیك، شیمی و دروس اصلی رشته مان است. » از چهره اكثر دانش آموزان پیدا بود كه دل خوشی از تاریخ و معلمك آن ندارند. با جمعاین نظریات كه مأیوس كننده بود، مصمم در پی راه حل شدم.

 

گردآوری اطلاعات ( شواهد 1)

به كتابخانه رفتم و از منابع موجود اطلاعات مورد نیاز وكارآمد را گرد آوری كردم و برای یافتن جواب سؤالات ذیل بر آن شدم كه با كارشناسان تاریخ ، همكاران و مشاوران تبادل نظر كنم.


1-چرا دانش آموزان رشته های انسانی به تاریخ معاصر ایران بی علاقه اند؟
 
2-چگونه می توانیم در دانش آموزان ایجاد علاقه و انگیزه كنیم؟
 
3-آیا عوامل محرك در درس تاریخ وجود دارد تا از آن طریق بتوانیم در دانش آموزان ایجاد علاقه نماییم؟
 
4-چگونه می توان روح نشاط و شادی را به وضعیت نامطلوب كلاس درس تاریخ معاصر بازگردانیم؟
 
5-چگونه می توانیم دانش آموزان رشته های غیر انسانی رادر كلاس تاریخ معاصر فعّال كنیم؟
 
6-آیا راه حل مناسب و سریع كه منجر به یاد گیری مطلوب و ایجاد انگیزه در درس تاریخ معاصصر گردد، وجود دارد؟
 
7-از چه روشهایی می توانیم مطالب درس را برای دانش آموزان جذاب تر و گیراتر نماییم؟

برای جمع آوری اطلاعات مؤثق و كارآمد در جواب پرسش های بالا با همكاران درس تاریخ در جلسه گروه تاریخ تبادكان و گروه تاریخ استان بحث و گفتگو نمودم. همكاران نظریات متفاوتی ارائه دادند. برای یافتن راه حل های مناسب با صاحب نظران از جمله جناب آقای دكتر یوسف متولی حقیقی، استاد دانشگاه فردوسی مباحثه نمودم و مطالب مفیدی را راهنمایی نمودند
وپس از مطالعه منابع و بحث ها و تبادل نظر یرامون آنه بطور كلی برخی از عوامل فعال نبودن دانش آموزان و عدم انگیزه آناندر درس تاریخ معاصر ایران به شرح ذیل بود :
 
1-نقالی كردن برخی از مطالب كتاب .
 
2-جذاب نبودن مطالب به علت گسستگی و پراكندگی .
 
3- تكراری بودن مطالب درس تاریخ معاصر .
 
4- طراحی كتاب به شیوه ای است كه دانش آموزان را به حفظ طوطی وار وامی دارد و در فعال كردن دانش آموز مؤثر نیست .
 
5- درس ها بهصورت مقایسه ای تنظیم نشده وبه اندیشه ها، مكاتب، مسلك ها وشخصیت ها ی فرهنگی و تأثیر گذار تاریخ جهانی در كتاب اشاره ای نشده است .
 
6-عدم توضیح واژه های كلیدی در حد مطلوب در پاورقی .
 
7-مطالب كتاب بعضاً خیلی خلاصه نوشته شده است و برخی دیگر بالاتر از سطح علمی دانش آموزان می باشد .
 
8- نگارش غلط انشایی و دستوری .
 
9-حجم زیاد كتاب و انبوه مطالب كه باعث هراس و دلسردی دانش آموزان می گردد .
                                                                      

                                                                     چو كس هیكل پهن وی را بدید         همه جامه بر خویشتن بر درید

 
10- گستردگی مطالب و عدم یادآوری و تكرار آن موجب بی علاقگی دانش آموزان در پذیرش درس شده و از آن فراری می شوند .
 
11- نا مرغوب بودن برگه های كتاب و نداشتن عكسهای رنگی، نقشه و... كه باعث بی توجهی و خستگی دانش آموزان می شود .
 
12-  كتاب تاریخ معاصر در دانش آموزان ایجاد حس یأس و بد بینی نسبت به گذشته می كند
13- كم رنگ بودن فواید و اهداف اصلی علم تاریخ در كتاب تاریخ در كتاب درسی تاریخ معاصر .
 
14-   پاسخ ندادن كتاب به سؤلات جوانان .
 
15- شتابزدگی در تدریس به منظور ارئه دادن تمام صفحات و اتمام كتاب كه منجر به خستگی و دل زدگی دانش آموزان می شود .
 
16- متكلم الوحده بودن معلم تاریخ و شنونده بودن َصرف دانش آموزان .
 
17- عدم اطلاع و مطالعه مستمر مطالعه مستمر معلمان از تازه ترین یافته های تاریخی و باستان شناسی و آموزش ندیدن برخی از معلمان تاریخ .
 
18- بعضاً تدریس درس تاریخ، توسط افراد غیر متخصص صورت می گیرد .
 
19-   كمبود بودجه كافی جهت بازدید علمی – تاریخی .
 
20- كمبود وسایل كمك آموزشی از قبیل اسناد معتبر، مجموعه ها و ...

راه های پیشنهادی برای تدریس درس تاریخ معاصر ایران و اجرای آن

با مطالعه اطلاعات جمع آوری شده و تجزیه و تحلیل آنها و هم فكری همكاران، قرار بر آن شد كه هر یك از همكاران،روش های نوین تدریس این درس را در كلاس به مرحله اجرا گذارند.برای این كه دانش آموزان با اهداف و فواید این درس بهتر آشنا شوند، برای آنان توضیحاتی دادم بسیاری از شاگردان با اهداف و فواید آشنا نبودندو تا حدودی چارچوب اصلی برای دانش آموزان مشخص گردید.برای درك بهتر مطالب درسی و ایجاد انگیزه در آنان، راه كار هایی را انجام دادم.
 
1- تهیه جدول توسط دانش آموزان در چارچوب موضوعات تاریخی .
دانش آموزان این جدول ها را با سلیقه خود در نقوش اسلیمی و شكل مهرها و استوانه های خاص پادشاهان طرتحی كرده و بدین ترتیب موضوعات درسی در قالبجدول ها طراحی شده، كاربردعملی پیدا می كرد.
 این روش برای دانش آموزان تازگی داشت و موجب ذوق و علاقه آنان میشد.
 
2- تكمیل نمودار های درسی توسط دانش آموزان .
 هدف طرح، آن بودكه به مطالب درسی انسجام بخشیده و اوقات بیكاری دانش آموزان با تكمیل این نمودار ها پر شود پس از تكمیل، نمودارهای برگزیده در كلاس نصب گردید.
دانش آموزان در ساعات تفریح، نمودار ها را با علاقه مطالعه می كردند و گاهی اوقات برای تكمیل اطلاعاتشان سؤال می كردند.
 
3- از انجام فعالیت های فكری و تحقیقی مثل تهیه مقالات ایران شناسی.
از مدیر آموزشگاه خواستم تابلویی برای مبحث ایران شناسی در اختیار در درس تاریخ قرار دهد. این طرح مورد استقبال ایشان قرار گرفت.
 سپس مقالات منتخب ایران شناسیِ دانش آموزان در زمینه شخصیت ها، اثار و ابنیه باستانی و تاریخی ایران در این تابلو نصب شد. اكثر دانش آموزان با علاقه این مطالب را مطالعه می كردند.
 
4- اجرای تأترهای تاریخی توسط دانش آموزاندر قالب مطالب درسی .
 
5- رائه مجموعه هایی از قبیل آلبوم سكه و اسكناس و اسناد قدیم .
این اقدام باعث جذاب تر شدن محتوای كتاب گردیدو علاقه دانش آموزان را به بحث بیشتر در مورد سكه و ویژگی های آن، اسناد و طور كلی اشیاء و آثار تاریخی برانگیخت .
 
6- استفاده از نقشه های تاریخی، عكس ها و تصاویرشخصیت ها، ابنیه ها و اشیاء تاریخی .
 
7- استفاده از دستگاه اورهد در نمایش تصاویر .
 
8- نمایش فیلم ها ویدئی از قبیل قیام میزرا كوچك خان، استفاده از CD و نوارهای كاست مثل صدای مظفرالدین شاه قاجار .
 
9- تهیه اسلاید های تاریخی .
 
10- استفاده از متون كهن و روزنامه های تاریخی .
 
11- به كاربردن پند های حكمت آمیز، حكایات، لطایف شیرین و طنزهای تاریخی جهت زنده و با روح نمودن كلاس درس .
 
12- استفاده از كارشناسان و صاحب نظران رشته تاریخ برای تدریس جهت تنوع بیشتر .
 
13-درك موقعیت دانش آموزان و ایجاد رابطه دوستانه و عاطفی با آنان جهت كوشا بودن دانش آموزان در فعالیت های كلاسی . مصداق شعر :
درس  معلم  ار بود زمزمه  محبتی         جمعه به مكتب آورد طفل گریز پای را
 
14- تشویق و ترغیب دانش آموزان به مطالعه بیشتر، برانگیختن حس كنجكاوی و تلاش محققانه .
 
15- تشویق دانش آموزان فعال چه به صورت كلامی و چه به صورت مادی .
 
16- بازدید علمی از نزدیك ترین بنای تاریخی یا موزه ها برای تعمق آموخته های تاریخی .

به كاربردن روش های بالا تغییرات محسوسی در محیط مدرسه ایجادكرد و حتی گاهی اوقات برخی از همكاران نیز بحث های تاریخی در دفتر مدرسه و تحولاتی كه در دانش آموزانرخ داده بود صحبت می كردن . احساس می كردم این درس از حال خشك و بی روح بیرونآمده و حتی دانش آموزان خوشحال بودند.

گردآوری اطلاعات(شواهد 2)
با توجه به این كه شور اشتیاق و رغبت دانش آموزان بیشتر شده بود و همكاران نیز گاهی اوقات بحث های تاریخی می كردند، تغییر و تحول در درس تاریخ معاصر محسوس و عینی بود،
اما برای این كه تأثیر روشها و سبك های بكار رفته، بهتر مشخص شود، تصمیم گرفتم درباره ی آنچه انجام داده بودم، اطلاعات مطمئن تری جمع آوری نمایم. راه هایی برای مطلع شدن از نتایج كار پیش بینی كردم .
از آن جمله :
 
1- مقایسه نمرات دانش آموزان در درس تاریخ معاصر نسبت به قبل از آموزش و بعد از آن .
 
2- نظر خواهی از دانش آموزان، والدین در مورد تأثیر روش جدید آموزش تاریخ و نتایج آن .
 
3- نظر خواهی از استادان و صاحب نظران درباره ی روش های بكار گرفته شده .
 
4- میزان مشاركت وفعالیت دانش آموزاندر كلاس، قبل از آموزش و بعد از آن .
پس از بررسی های به عمل آمده، راهای پیشنهادیمناسب بودند و با استقبال دانش آموزان مواجه شد . ارزشیابی پایانی نوبت دوم، بیانگر این واقعیت بود .
پس از بررسی اطلاعات و نتایج آن و استفاده از نظریات و انتقادهای استادان و صاحب نظران در این طرح، تلاش كردم تا حد ممكن كمی وكاستی های آن را بز طرف نمایم.

نتایج
با اجرای روش های بالا به نتایج زیر می توان اشاره كرد :
 
1-بینش و نگرش دانش آموزان درباره درس تاریخ تغییر كرد .
 
2-دانش آموزان اكثراً با شیوه ها و دیدگاه های نوین آشنا شدند .
 
3-از سطحی نگری دانش آموزان كاسته شده بود و با بررسی ریشه ها، علل و عوامل و نتایج با دید عمیق تری نسبتبه مسائل نگاه ی كردند . در واقع منتقدان تیز بینی شده بودند .
 
4-دانش آموزان در كلاس درس فعال شدند .
 
5-كلاس ها از حالت خشك و ملال انگیز خارج شد .
 
6- انگیزه دانش آموزانبه مطالعه و تحقیق منابعی افزایش یافته بود .
 
7- پیشرفت تحصیلی در درس تاریخ چشمگیر بود .
 
8- تدریس علمیِ همراه با مطالعه، دبیر تاریخ را از یك نقال ناشی به یك جامعه شناس، مردم شناس و تحلیل گر مورد علاقه جوانان تبدیل نمود .
 
9- رسالت دبیر تاریخ سنت شكنی در تدریس تاریخ و ارئه جلوه ها و جنبه های نوین از آموزش است .
نتیجه گیری چنان برای درس تاریخ معاصر در مدارس توجه و اهمیت بیشتری قائل شویم و آن را با شیوه ها و سبك های نوین به دانش آموزان ارائه دهیم. نه تنها موجب علاقه آنان می شویم بلكه در آنان ایجاد انگیزه برای مطالعه بیشتر خواهیم شد كه خود باعث خود شناسی، گسترش دید، تصمیم گیری راحت و پیش بینی دقیق تری از آینده خواهد داشت . باید دقت داشته باشیم كه نگرش تاریخی دانش آموزان، برگرفته از تفكرات دبیرانشان است . ضس بكوشیم لا علاقه تدریس كنیم و نوع نگاهمان به تاریخ، علمی، منصفانه و واقع گرایانه باشد. بكوشیم همچون كشور های پیش رفته از وجود شخصیت های فرزانه كشورمان، پیام ها، لطایف، حكمت ها، و آموزه های اخلاقی مان در تدریس تاریخ بهره گیریم. با انتقال تفكرات و نگرش های تاریخی، غرور ملی جوانان مان را تقویت كنیم . مطمئن باشیم با علاقه مند كردن جوانان به تاریخ همراه با غرور، اقتدار، خردمندی و فرزانگی، آنان را در مقابل طوفان های سهمگین،راست قامت و استوار نگه خواهیم داشت و به آنها پشتوانه ای قوی می بخشیم .
« افتخار » نگاه مثبت و زیبا به تاریخ ایران است . خود را در قید و بند سنت ها نگه نداریم و آموزش تارسخ را سمعی و بصیری كنیم .
 
                                                                      منابع و مآخذ
1- باقی ، عماد الدین ، صالحی ، نصرالله ، عباسی ، جواد ، تاریخ ایران ( ایران در دوران معاصر ) ، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران ، چاپ اول ، 1378 .
 
2- حائری ، عبدالهادی ، فصلنامه مطالعات تاریخی ، شماره اول و دوم ، تابستان ، 1371 .
 
3- زرین کوب ، عبد الحسین ، تاریخ در ترازو ، امیر کبیر ، 1378 .
 
4-دکتر قاسمی پویا ، اقبال ، راهنمای عملی پژوهش در عمل ، پژوهشکده تعلیم و تربیت ، تهران ، چاپ دوم ، 1381 .
 
5- گروه دفتر برنامه ریزی و تألیف کتب درسی ، تاریخ معاصر ایران ، شرکت چاپ و نشر کتب درسی ایران ، تهران ، 1380 .
 
6- دکتر متولی حقیقی ، یوسف ، روزگاران ( فصلنامه گروه تاریخ سازمان آموزش و پرورش استان خراسان ) ، شماره ی 11 ، مشهد ، 1382 .
 
7- مطهری ، مرتضی ، فلسفه تاریخ ، صدرا ، تهران ، چاپ دهم ، 1375 .
 

 


طراحی وب سایتفروشگاه اینترنتیطراحی فروشگاه اینترنتیسیستم مدیریت تعمیر و نگهداریسامانه تعمیر و نگهداری PM سامانه جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم مدیریت کلان IT طراحی وب سایت آزانس املاک وب سایت مشاورین املاک طراحی پورتال سازمانی سامانه تجمیع پاساژ آنلاین پاساژ مجازی

نام : *

پیغام : *