مقاله ها
نویسنده : شراگیم امینى
بازدید : 842

 شاید در هنگام گذر از خیابان هاى شهرتان در میان آن همه دود و هیاهو ى شهر گاهى
نگاهتان به آسمان افتاده باشد. آسمان شهرهاى بزرگ ایران دیگر همانند گذشته ها صاف
نیست. وقتى كه شهروندان تهرانى به افق شرقى خود نگاه مى كنند دیگر دماوند مظهر
پایدارى سرزمینمان را راست قامت و زیبا با قله اى پوشیده از برف نمى بینند. مدت ها
است كه به علت گسترش غیرمنطقى شهر تهران و تولید غیرصحیح ماشین هاى پرمصرف آسمان
شهر تهران طراوت خود را از دست داده است. دیگر همچون گذشته ها شب ها نمى توانید نقش
راه شیرى را به زیبایى كامل نظاره كنید.

 

هنگامى كه خواجه نصیرا لدین طوسى در نیمه دوم قرن هفتم هجرى قمرى بزرگترین رصد خانه
منطقه را مى ساخت به این مى اندیشید كه هم اكنون نجوم رصدى ایران در بالاترین سطح
دنیا قرار دارد. بدون شك پندار این دانشمند بزرگ ایرانى اشتباه نبوده است اما این
افتخارات بزرگ ایران كه در سده هاى گذشته در ایران زمین به دست آمده است هم اكنون
تنها تكیه گاه فرهنگى و علمى ما ایرانیان است. هنگامى كه بنیاد بزرگ علمى رصد خانه
مراغه پس از بیش از دو دهه تلاش و كوشش ساخته شد چندین رصدخانه، همچون رصدخانه هاى
هندوستان و استانبول به تقلید از رصدخانه مراغه ساخته شدند. تا مدت ها رصدخانه
مراغه از دقیق ترین و مهم ترین رصدخانه هاى جهان بوده است.

 

هم اكنون از بزرگ ترین مركز علمى منطقه تنها قسمت هاى كوچكى در بلنداى تپه مشرف به
شهر مراغه باقیمانده است. خوشبختانه در طول دهه پنجاه با كاوش هایى كه به سرپرستى
دكتر پرویز ورجاوند انجام شد باقیمانده هاى این بنا مرمت شده است. هم اكنون
بزرگترین تلسكوپ ایران در نزدیكى همین تپه و در سى كیلومترى شهر تبریز قرار دارد.
رصدخانه دانشگاه خواجه نصیر الدین تبریز دو تلسكوپ بزرگ به قطر هاى 60 و 40
سانتیمتر دارد. در حالى كه قطر آینه تلسكوپ بزرگ ترین تلسكوپ هاى دنیا به ده متر
رسیده و در كشورهاى همسایه ایران همچون ارمنستان قطر شیئى بزرگترین تلسكوپ 5/2 متر
است و كشور جنگ زده عراق در حال ساخت رصدخانه اى با تلسكوپ سه مترى است دیگر نمى
توان گفت كه همچون گذشته كشور ما در بین صاحبان بزرگترین رصدخانه هاى دنیا قرار
دارد. متاسفانه كشور ما همچون گذشته دیگر آن اقتدار جهانى را در نجوم رصدى ندارد
اما خبر تاسیس و ساخت رصدخانه ملى ایران در سال 1382 جامعه نجومى و به طور كلى
جامعه علمى كشور را بسیار امیدوار و خوشحال نمود. درباره این موضوع در میانه همین
مقاله اشاره خواهیم نمود.

 

o استادان و بزرگان

 

ایرانیان همچون در رشته هاى پزشكى و مهندسى در زمینه فیزیك و نجوم نیز نوابغ بزرگى
دارند كه هم اكنون در بهترین مراكز علمى دنیا مشغول به فعالیت هستند. از این جمله
در خارج از كشور مى توان به دكتر فیروز نادرى رئیس كل ماموریت هاى مریخ سازمان
فضایى ایالات متحده(ناسا)، دكتر بهرام مبشر كارشناس ارشد موسسه علوم تلسكوپ فضایى
هابل، دكتر فرهاد یوسف زاده اختر فیزیكدان و استاد دانشگاه نوردوسترن آمریكا و دكتر
محمد حیدرى ملایرى اخترشناس رصدخانه پاریس اشاره نمود. در داخل ایران نیز استادان و
محققان بزرگى در زمینه نجوم مشغول به فعالیت هستند. هم اكنون بیش از 50 اختر
فیزیكدان حرفه اى و دانشجوى دكتراى نجوم در كشور وجود دارد. سرآمد آنها سه تن از
اساتید فیزیك هستند كه به درجه استادى (پروفسورى) نائل شده اند. این سه نفر عبارتند
از: «دكتر یوسف ثبوتى رئیس اسبق انجمن نجوم ایران و بنیانگذار و رئیس فعلى مركز
تحصیلات تكمیلى زنجان، دكتر رضا منصورى رئیس انجمن فیزیك ایران و معاون پژوهشى
وزارت علوم ، فناورى و اطلاعات و دكتر عبدالله ریاضى كیهان شناس و استاد دانشگاه
شیراز.»

 

دكتر یوسف ثبوتى پس از گذراندن دوره هاى كارشناسى فیزیك و كارشناسى ارشد ژئوفیزیك
دكتراى اختر فیزیك خود را از دانشگاه شیكاگو اخذ كرد. او از سال 1339 چند سالى با
رصدخانه «یركیز» آمریكا همكارى كرد. دكتر ثبوتى بیش از سه دهه در دانشگاه هاى شیراز
و تحصیلات تكمیلى زنجان به تدریس پرداخت و در این مدت منجمان بسیارى را تربیت كرد.
در سال 1381 در كنفرانس فیزیك ایران هفتادمین سالگرد تولد ایشان كه همزمان با
هفتادمین سالگرد تاسیس انجمن فیزیك ایران بود جشن گرفته شد و از چهل سال فعالیت
علمى ایشان تقدیر شد. او در دهه 1960 با «چاندر اسكار» دانشمند بزرگ هندوستانى در
پروژه ستاره هاى دوتایى همكارى داشته است. دكتر ثبوتى گام هاى بزرگى در طول چهل سال
فعالیت علمى خود در راه پیشرفت و اشاعه فیزیك و نجوم حرفه اى در ایران برداشته است.

 


دكتر ریاضى از اساتید بزرگ اختر فیزیك كشور داراى دو كتاب تالیفى براى مقاطع
كارشناسى ارشد و دكتراى اخترفیزیك به نام هاى An Introduction to Cosmology An
Introduction to Modern Astrophysics، است كه از سوى موسسه (world scientific
publishin) به چاپ رسیده است.

 

o انجمن نجوم ایران

 

انجمن نجوم ایران كه تا پیش از سال 1373 به عنوان یكى از كمیته هاى انجمن فیزیك
ایران فعالیت مى كرد در این سال مستقل شد. بودجه انجمن نجوم همانند دیگر انجمن هاى
علمى كشور از سوى وزارت علوم، تحقیقات و فناورى پرداخت مى شود. حامیان مالى انجمن
نجوم نهاد ریاست جمهورى و مركز مطالعات و همكارى هاى علمى بین المللى وزارت علوم
هستند. اعضاى هیات مدیره انجمن هر سه سال یك بار توسط اعضاى انجمن انتخاب مى شوند.
هیات مدیره كنونى عبارتند از: «دكتر خالصه، دكتر عجب شیرى زاده، دكتر وصالى، دكتر
نصیرى قیدارى و دكتر خصالى.» رئیس كنونى انجمن نجوم دكتر «سعدالله نصیرى قیدارى»
عضو هیات علمى دانشگاه زنجان است. شاخه آماتورى انجمن نجوم ایران در سال 1381 تشكیل
شده است. وظیفه شاخه پیگیرى و انجام فعالیت هاى نجوم آماتورى در ایران است. برنامه
هاى اصلى شاخه آماتورى در طول سال، برگزارى گردهمایى سالانه منجمان آماتور ایران،
كارگاه ملى نجوم آماتورى (كنام)، نشست ماهانه باشگاه نجوم و رقابت رصدى ماراتن مسیه
است. شاخه آماتورى، به صورت هیات مدیره اى اداره مى شود و داراى یك سرپرست است.
سرپرست شاخه آماتورى دكتر منصور وصالى عضو هیات علمى دانشگاه تربیت دبیر شهید
رجایى، عضو هیات مدیره انجمن نجوم و سردبیر ماهنامه نجوم است. شاخه آماتورى گروه
هاى نجومى را در راه پیشرفت نجوم آماتورى ایران هماهنگى و هدایت مى كند تا از میان
آنها، منجمان حرفه اى و استادان نجوم آینده كشور را به وجود آورد.

 

o رصدخانه ملى ایران

 

پس از چندین سال بحث و بررسى درباره ساخت یك رصدخانه ملى در كشور سرانجام هیات دولت
درآخرین روزهاى سال 1382 بودجه تحقیقاتى این طرح ملى را به تصویب رساند. قرار است
كه طى پنج سال آینده این رصدخانه در یكى از مناطق كاشان، قم، كرمان و توس ساخته
شود. مبناى تعیین مكان رصدخانه، بررسى داده هاى رصدى گروه هاى تحت نظر كمیته
رصدخانه ملى است كه طى 4 سال در این مناطق به رصد مى پردازند. پیرو تصویب طرح
رصدخانه ملى در جلسه 20/12/1382 هیات دولت، وظایف و اختیارات كار گروه رصدخانه ملى
را به شوراى راهبرى طرح رصدخانه ملى انتقال داده است. اعضاى شوراى راهبرى رصدخانه
ملى ایران (Iranian National Ob servatory) INO كه وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و
فناورى است عبارتند از: «دكتر منصورى (رئیس شورا)، دكتر ثبوتى، دكتر كیاست پور،
دكتر قنبرى، دكتر نصیرى قیدارى و دكتر راهوار.» برطبق برنامه قرار است تلسكوپ
رصدخانه كه بین 2 تا 3 متر قطر دارد پس از پایان كار تحقیقات رصدى منطقه اى،
خریدارى شود و حداكثر تا سال 1388 رصدخانه ملى ساخته شود.

 

o رصدخانه هاى ایران

 

تعداد رصدخانه هاى فعال ایران هم اكنون بیش از 20 عدد است كه در شهرهاى تهران،
تبریز، مشهد، شیراز، اصفهان، اهواز، كاشان، كرمان، گرگان، یزد، دامغان، زنجان،
ایلام، كرمانشاه و چندین شهر دیگر ایران قرار دارند. این رصدخانه ها با جنبه هاى
تحقیقى، آموزشى و تفریحى به فعالیت مى پردازند. پس از رصدخانه تبریز كه بزرگ ترین
مركز نجوم رصدى كشور است رصدخانه ابوریحان بیرونى با تلسكوپ 50 سانتى مترى بازتابى
و رصدخانه هاى دانشگاه كاشان و زنجان با تلسكوپ هاى 40سانتیمترى بزرگ ترین رصدخانه
هاى كشور هستند. بزرگ ترین رصدخانه شكستى ایران به قطر شیئى 18 سانتى متر در مركز
نجوم مرقد مطهر شاه عبدالعظیم حسنى در شهررى قرار دارد. رصدخانه هاى بزرگ كشور
علاوه برتلسكوپ داراى امكانات جانبى همچون تاج نگار، CCD، فتومتر، اسپگتروف، دوربین
هاى مخصوص عكاسى و فیلترهاى مختلف هستند.

 

در تهران چهار مركز نجومى فعال وجود دارد. این مراكز عبارتند از: «رصدخانه مركز
نجوم آستان مقدس حضرت عبدالعظیم، رصدخانه مركز نجوم زعفرانیه وابسته به كانون پرورش
فكرى كودكان و نوجوانان، آسمان نماى سازمان جغرافیایى نیروهاى مسلح و مركز علوم و
ستاره شناسى تهران (رصدخانه نیاوران) وابسته به شهردارى تهران.»

 

o تنها نشریه اخترشناسى ایران

 

در مهر ماه سال 1370 تعدادى از استادان فیزیك و علاقه مندان به نجوم نخستین ماهنامه
ویژه اخترشناسى كشور را با نام «نجوم» منتشر كردند. این افراد عبارت بودند از:
«دكتر منصورى، دكتر محمدرضا حیدرى خواجه پور، فریدون پیرزاده، بابك سدهى، توفیق
حیدرزاده و منصور وصالى. شركت زروان اولین شركت كشور كه به ساخت و راه اندازى
رصدخانه و آسمان نما در ایران مى پردازد ناشر این ماهنامه است. اولین سردبیر نجوم
دكتر توفیق حیدرزاده است كه در سال 1378 به ایالات متحده رفت و دوره دكتراى تاریخ
علم با گرایش نجوم را گذراند. پس از آن دكتر منصور وصالى سردبیر ماهنامه شد كه هم
اكنون نیز در این سمت به فعالیت خود ادامه مى دهد. این نشریه تخصصى به صاحب امتیازى
و مدیر مسئولى دكتر رضا منصورى، پس از 13 سال انتشار تنها نشریه اخترشناسى ایران
است كه به مسائل عمومى و تخصصى نجوم و علوم فضا مى پردازد. ماهنامه نجوم داراى
سایتى دو زبانه به همین نام است. سایت nojum.ir مهم ترین و پربیننده ترین سایت نجوم
در خاورمیانه است كه داراى آخرین اخبار و اطلاعات نجومى است.

 

o بازار نشر

 

بازار نشر كتاب هاى نجومى آن قدر هم خوب نیست. سهم كتاب مرتبط با نجوم در میان
هزاران عنوان كتابى كه تاكنون در ایران به چاپ رسیده است تنها بیش از 100 عنوان
است. موضوعات كتاب ها عمدتاً درباره، اختر - فیزیك، كیهان شناسى، تاریخ نجوم،
ابزارآلات رصدى، نجوم محاسباتى، آموزشى كودكان، احكام نجوم، نجوم آماتورى، سیاره
شناسى و علوم فضا است. بیشتر كتاب هاى بازار نشر نجومى ترجمه شده است كه در آن میان
كتاب هاى كیهان شناسى مخاطبان بیشترى را دارا هستند. تیراژ این گونه كتاب ها همانند
تیراژ دیگر كتاب هاى كشور به نسبت استانداردهاى جهانى پائین است و در بهترین حالت
بالاترین میزان نشر یك كتاب نجومى و مرتبط با آن شاید به 10000 عدد برسد كه البته
به ندرت این اتفاق مى افتد. آمار بیشترین چاپ كتاب نجومى متعلق است به كتاب «نجوم
به زبان ساده» كه به چاپ دهم رسیده است. بهترین مكان هاى پیدا كردن كتاب هاى نجومى
و فیزیكى كتاب فروشى هاى جلوى دانشگاه تهران، فروشگاه هاى شهركتاب، نمایشگاه بین
المللى سالانه كتاب و دفاتر فروش انتشاراتى هاى كتاب هاى علمى است.

 

o كسوف

 

اتفاق مهمى در سال 1378 در ایران رخ داد كه باعث شكوفایى و رشد همه جانبه نجوم در
سرتاسر ایران شد. دنیا در 11 آگوست سال 1999 شاهد یك كسوف كامل بود كه ایران بهترین
منطقه براى رصد این گرفت بود. این واقعه مردم كشورمان را به دیدن پدیده اى دعوت كرد
كه شاید تا به حال شاهد آن نبوده اند. البته پیش از آن در سال 1374 كسوف در بیرجند
اتفاق افتاده بود اما تاكنون بدین وسعت بررخداد چنین پدیده اى تبلیغات عمومى نشده
بود. موقعیت برتر ایران نسبت به دیگر كشورها منجر به سفر تعداد بسیارى منجم و
جهانگرد خارجى به ایران شد. اغلب آنها به شهر اصفهان كه در نوار اصلى گرفت خورشید
قرار داشت رفتند تا در میدان نقش جهان كه روزگارى در عصر صفویان زمین چوگان بود
شاهد زیباترین پدیده طبیعى جهان باشند. مهم ترین منجمى كه به ایران سفر كرد «آلن
هیل» یكى از دو كاشف پرنورترین دنباله دار قرن بود كه به دعوت یكى از مراكز فرهنگى
و علمى ایران بى سر و صدا به كشور دعوت شد و پس از چند روزى اقامت، از كشور خارج
شد. در میان میهمانان خارجى كه به ایران آمده بودند یك نفر براى دوست داران فضا
كاملاً آشنا است، «بروس مكندرلس» همان فضانوردى است كه براى اولین بار بر روى جت پك
(صندلى فضایى) نشست و از فضاپیما خارج شد و در فضا حركت كرد.

 

پس از كسوف 1378 تعداد علاقه مندان نجوم در كشور بسیار بیشتر از گذشته شد و گروه
هاى نجومى مختلفى در اقصى نقاط كشور و اغلب بدون حمایت دولتى تشكیل شدند. از
اتفاقات مهم پس از كسوف، بالاتر رفتن میزان پخش برنامه هاى تلویزیونى دوبله شده
خارجى مرتبط با نجوم و فضا بود. مهم ترین برنامه نجومى كه تاكنون در تلویزیون ایران
ساخته شده و هم اكنون نیز پخش آن ادامه دارد برنامه زنده «آسمان شب» به تهیه كنندگى
سیاوش صفاریان پور است. در این برنامه كه هم اكنون سرى چهارم آن در حال پخش است
(روزهاى فرد ساعت 30/10 دقیقه شب از شبكه چهارم) كارشناسان نجوم به صحبت درباره
مسائل متنوع نجوم و فضا و آخرین اخبار اكتشافات فضایى مى پردازند. برنامه آسمان شب
از پربیننده ترین برنامه هاى علمى صدا و سیما است كه جنبه آموزشى و ترویج علم دارد.

 


o نجوم آماتورى

 

در كل كشور بالغ بر پانصد منجم آماتور در قالب بیش از 40 گروه نجومى به فعالیت هاى
رصدى مشغول هستند. غالب این منجمان را دانشجویان و دانش آموزان تشكیل مى دهند كه
فعالیت هاى نجومى را در قالب فعالیت هاى درون مدرسه اى، دانشگاهى و یا به صورت گروه
هاى مستقل انجام مى دهند. منجمان آماتور ایرانى در استفاده از رصدخانه هاى ایران
داراى محدودیت هایى هستند. متاسفانه مكان كنونى اكثر رصدخانه هاى كشور در داخل
شهرها و در میان آلودگى نورى روبه گسترش تمدن شهرى است. به غیر از این مسئله كه
گریبانگیر تمامى منجمان و حتى استادان نجوم كشور است، مشكل دیگر منجمان آماتور عدم
امكان استفاده از امكانات رصدخانه ها است كه عمدتاً تنها در اختیار گروهى از
دانشجویان و استادان دانشگاه است. البته این نكته محرز است كه تلسكوپ ها و دیگر
وسایل جانبى آن به طور حتم بایستى توسط نیروى متخصص استفاده شود اما تا وقتى كه به
یك منجم آماتور تنها آموزش تئورى داده شود در حالى كه هیچ گاه به رصدخانه نیامده
است و در پروژه هاى جدى شركت نداشته است او در همان جایگاه خود خواهد ماند و پیشرفت
نخواهد كرد.

 

در حالى كه بیابان ها و كویرهاى ایران به دلیل درجه بالاى تاریكیشان از بهترین سایت
رصدى هستند تنها دو، سه رصدخانه كشور در خارج از شهرها ساخته شده است و رصدخانه اى
در حاشیه یا درون دو كویر بزرگ ایران، دشت لوت و كویر سمنان كه از تاریك ترین نقاط
دنیا است وجود ندارد. منجمان آماتور ایرانى به صورت گروهى به خارج از شهرها و به
میان طبیعت هاى بكر و دست نخورده مى روند. آنها به دور از آلودگى هاى مختلف نورى،
هوایى و صوتى و در سكوت طبیعت به رصد زیباترین جلوه هاى هستى مى پردازند. سایت هاى
رصدى منجمان عمدتاً در بیابان ها، دشت ها، مناطق مرتفع و كویرها است كه داراى افق
هاى باز هستند.

 

o ابزار رصدى

 

ابزار رصد منجمان ایرانى تلسكوپ ها و دوربین هاى دو چشمى بسیارى است كه در بازار
نجومى ایران به صورت تقریباً مناسب یافت مى شود. به غیر از تولیدات داخلى عمده
بازار رصدى ایران از دبى، روسیه، ایالات متحده و چین وارد كشور مى شود. در كشور
تنها یكى دو شركت دولتى به مونتاژ دوربین هاى دوچشمى و تلسكوپ مى پردازند.

 

منجمان تازه كار به علت ارزانى و ساده بودن كار از دوربین هاى دوچشمى 60*20 و 70*15
استفاده مى كنند. همچنین بیشترین میزان استفاده از تلسكوپ ها مربوط است به تلسكوپ
هاى 4 تا 5 اینچ.

 


طراحی وب سایتفروشگاه اینترنتیطراحی فروشگاه اینترنتیسیستم مدیریت تعمیر و نگهداریسامانه تعمیر و نگهداری PM سامانه جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم مدیریت کلان IT طراحی وب سایت آزانس املاک وب سایت مشاورین املاک طراحی پورتال سازمانی سامانه تجمیع پاساژ آنلاین پاساژ مجازی

نام : *

پیغام : *