مقاله ها
نویسنده : نرسی نصیرآبادی
بازدید : 2239

جنگلهای دریایی مانگرو، پوشش گیاهی غالب مردابهای گرمسیری رادراراضی بین جزرومدی تشکیل می دهند.این رویشهای ساحلی که یک اکوسیستم انتقالی بین خشکی و دریا را ایجاد میکنند،از نظر خصوصیات ساختمانی، نیازمندیهاو توانهای اکولوژیک، نحوه تجدیدحیات و جانوران وابسته به زنجیره غذایی خود،از اجتماعات گیاهی مستقر در خشکی جدا می شوند.محدود بودن گونه ها ،مساحتکم و همچنین ارزشهای زیستگاهی انها که پشتیبانی برای زنجیره غذایی دریا میباشد،یلعث گردیده این تشکیلات گیاهی که هنگام مد کاملا" در تسلط آب قرار دارند درردیف مناطق حساس ساحلی یا منطقه حفاظت شده درآیند .فلور اصلی جنگلهای مانگرو راتنها 63 گونه تشکیل می دهند که این تعداد با حدود 40 گونه علفی همراهی میشوند.جدول شماره(1)تمامی گونه های موجود در جنگلهای مانگرو جهان را فهرست نموده است.دراین جدول گیاهان جنگلهای مانگرو در دو گروه عمده،گون های اصلی و گونه های همراه مشخص گردیده اند.دراین بین مهمترین خانواده های مانگرو عبارتنداز:

Rhizophoraceae،Avicenniaceae،Meliaceae،Sonneratiaceae،Combertaceae که بیشترین جنسها و گون های مانگروهای جهان رادرخود جای داده اند.رویشهای مانگرو با مساحتی بالغ بر 16 میلیون هکتار ،پوشش درختی غالب در اکوسیستمهای ساحلی رادرناحیه بین جزرومدی 65 کشور گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان شامل میشوند.

جدول شماره(1) فهرست کشورهای مزبورکه دارای تنوع گونه ای مانگرو دریایی رادارندرانشان می دهد.همچنین در جدول شماره(2) جامعه پوششی مانگروهای خلیج فارس را نشان میدهد. با توجه به مطالعات صورت پذیرفته IUCN کشورهای پاکستان،هندوستان،تایلند،مالزی،مکزیک،پاناما،کاستاریکا از مانگروهای خود استفاده درمانی می کنندکه دراین بین تنها سنگال بهروری انبوه دارد.

مقاله حاضر جهت بررسی جایگاه مهم اکولوژی و خواص درمانی آین درختان دریایی درمناطق جزرومدی خلیج فارس ودریای عمان انجام گرفت.

 گونه های مختلف طبی درختان دریایی مانگرو  :

 از بین گونه های مختلف مانگروهای مختلف دردنیا گونه های ذیل استفاده های طبی دارند که مختصرا" عبارتنداز:

گونه های Acanthus ilicifolius،A.ebrateatus :

از میوه این دو درخت جهت پاکیزه نمودن خون و زخم بندی و رگها کاربرد پزشکی داشته و همچنین برگهای گیاهان فوق در تسکین دردهای روماتیسمی دارند.

 

گونه Avicennia spp. :

از این درختان کلا" صمغ و روغن دانه گونه های مختلف جنس حرا جهت زخم معده و تومورها به کار می رود.همچنین پوست این گیاه جهت درمان انگلهای پوستی و زخمهای قانقاریایی استفاده می شود. همچنین به تازگی دردرمان سوختگیها بکار گرفته می شود.

 

گونه Avicennia ofricana  :

پوست  این درخت در درمان انگلهای پوستی و زخمهای قانقاریایی استفاده پزشکی دارد.

 

گونه Avicennia germinas  :

این درخت در درمان زخم معده،بواسیر،اسهال و تومورها کاربرد پزشکی دارد.

 

گونه های Bruguiera gymnorrhiza،B.sexangula :

میوه این دو درخت در چشم پزشکی مورد مصرف  دارد.

گونه های Cerbera manghas،C.odollam :

مالش دادن میوه این درختان در تسکین روماتیسم مصرف دارد.همچنین دانه این درختان حاوی روغن با خواص دارویی است.شیره این گیاه هم با داشتن ماده خاص اثر مسهلی دارد.

گونه Ceriops tagal :

عصاره پوست این درخت جهت متوقف نمودن خونریزی کاربرد پزشکی دارد.

گونه Excoecaria agallocah  :

شیره گیاه و چوب این درخت به عنوان مسهل مصرف پزشکی دارد.

گونه Heritiera littoralis   :

دانه های خرد شده این گونه دردرمان اسهال مورد استفاده قرار می گیرد.

گونه Lumnitzera spp.  :

جوشانده برگهای درختان این جنس در درمان برفک (Thrush) کاربرد پزشکی دارد.

 

گونه Rhizophora mangle  :

پوست این درخت سرشار از تانن بوده لذا، جهت توقف خونریزی به کار می رود.همچنین به علت قابض بودن در رفع اسهالهای ساده موثر واقع می گردد.درافریقای غربی ازاین درخت دررفع التهابهای گردن و اسهال خونی استفاده درمانی می کنند.شیرابه سفت شده این گیاه هم در بعضی نقاط دنیا به صورت جویدن دررفع عوارض اسکوربوت مورد استفاده قرار می دهند.

 

جنگلهای مانگرو درمنطقه خلیج فارس ودریای عمان :

در مناطق جزرومدی سواحل یا Littoral خلیج فارس ودریای عمان در جوار شمالی ترین مدار پراکنش این گیاهان مساحتی حدودا" 20000 هکتار از سواحل سه استان ساحلی ایران را تحت پوشش اجتماعات مانگرو است.مناطق دارای جنگلهای دریایی مانگرودرهریک از استانهای ساحلی عبارتنداز :

الف) استان بوشهر :

1-       منطقه پوزه ماشه در حوالی روستای یله گونزه و مقابل جزیره ام الکرم

2-       خور بردستان،مجاور بندردیر

3-       خور گرم و پزم در خلیج نایبند

 

ب) استان هرمزگان  :

1-  خورخوران،مقابل ودر مجاور بندر خمیر واقع در شمالغرب جزیره قشم از مصب رودخانه مهران تا مقابل روستای طبل و لافت

2-  در حوزه کولغان درخورهای جلابی،حسن لنگی و مصب رودخانه شور

3-  درحوزه تیاب و کلاهی درخورهای مشدر،بهینه و کرگان

4-  درحوزه سیربک در خورهای نخل زیارت ،گارندوهو،زیارت ،کناری و کرتان

5-  درحوزه جاسک در خورهای گابریک ،جگین و مصب رودخانه های شهر نو ،سواحل روستای لاش ،یکدار،سورگان و همچنین در ماندابهای رودخانه کاشی

 

ج) استان سیستان و بلوچستان  :

در خلیج گواتر در مصب رودخانه باهوکلات دو گونه حرا(Avicennia marina) و چندل (Rhizophora mucronata)  تنها درختان مانگرو ایران می باشند.

گونه حرا(Avicennia marina) از تیره Avicenniaceae می باشد.جدول شماره 3 بیانگر جایگاه حرا رادرطبقه بندی گیاهان رانشان می دهد.جنس منحصر به فرد آن دارای یازده گونه و چند واریته است. این درخت که نسبت به سایر مانگروها بیشترین تحمل رادربرابر شوری دریا رادارد(شوری خلیج فارس 45-30 گرم برلیتر متغیرمی باشد) .گلهای زرد این درخت با شرایط موجود درخلیج فارس از اواسط اردیبهشت تا اواخر تیرماه ظاهر شده تا به تدریج تبدیل به میوه می شوند(تصویر 2 ). میوه بادامی شکل حرا معمولا" در نیمه اول شهریور به رسیدگی کامل و تولید دانه می رسد(تصویر شماره 2 ). تجزیه شاخ وبرگ حرا،میزان پروتئین آنرا معادل 8/10% ،چربی5/2% ،کلسیم 4/.%وفسفراین اندامهای درخت 13/.% تعیین نموده است.درختان حرا به سه صورت تولید مثل می نماید.اول تولید نشاء یا زنده زایی (Vivipary) ازخود گیاه برروی درخت،دوم ایجاد دانه وسوم هم ایجاد پاجوش از خود گیاه مادرمی گیرد(تصاویر 3و1).حراها فقط در جاهایی زیست می کند که دوراز اثرشدیدوکوبنده امواج دریاباشد،اولین شرط مناسب جهت رویش آنها مناطقی است که حرکات آب حداقل باشد.از طرف دیگر وجود چنین شرایط آرامی باعث میشود که رسوبات دانه ریز(عمدتا" ماسه ]رس وشنی)قادر به رسوب کردن برروی بستر این مناطق باشنددرنتیجه ،جمع شدن گل ولای در طول زمان در کف دریا بوده واز این جهت بستر باتلاقی حرایی (Mangrove swamps) معمولا" گلی است.در چنین بسترهایی دانه ریزی ،نفوذ اکسیژن بسیار کم بوده و درعمق خاک شرایط بی هوازی حاکم است وبدین خاطر ریشه ها جهت جذب اکسیژندرسطح قراردارندویادارای پنوماتوفور میباشند.ازانجا که دررسوبات دانه ریز مواد آلی به راحتی گرفتار می شوندلذا،بقایای پوسیده برگها وقطعات حرا به تدریج تبدیل به مواد آلی شده ودر داخل کف بستر انباشته میشوندکه درنتیجه میزان درصد مواد آلی رسوبات این منطقه بالارفته ودرنتیجه بستری مناسب جهت زیست انواع سخت پوستان کوچک ، لارو ماهیان ومیگوها بویژه گونه Penaeidae،Panulirus lobster گل خورک یا ماهی Mudskipper)) که از جنس Periophitalmus ،خرچنگها وغیره .. می شوند.عوامل محیطی محدود کننده ناحیه بندی حراها،دامنه جزرومداست.در مناطقی با حداقل دامنه جزرومدی،عرض پهنه جزرومدی نیز اندک گردیده وبالنتیجه رویش حراها نیز محدود می شود.از اینجهت متراکم ترین حراها در پهنه هایی می رویندکه دامنه جزرومد در آنها بسیار زیاد می باشد.

اکوسیستم جنگلهای دریایی حرا جهت صید آبزیان و حتی آبزی پروری وتعلیف دام وکاه وهمچنین سوخت روستایی بهره گرفته می شود.

فواید درمانی گونه حرا(Avicennia marina) :

براساس مطالعات انجام شده برروی اندامهای مختلف این درخت نتایج ذیل بدست آمده است که عبارتنداز:

با مصرف مقادیر کم پوست درخت،میزان ادرار افزایش می یابد.از محاسن بارز آن هیچگونه تاثیر سویی برروی قلب ندارد،ولی اگر بامقادیر زیاد به کار رود،ایجاد قی و عوارض دیگر نظیر سرددهای شدید میکند.

بررسیهاو مطالعات نشان داده که یرروی باسیل (Hansen) تاثیر قطعی داردومیتواند در مداوای بیماری جذام درصورتیکه در مراحل اولیه بیماری باشد تاثیر دارد.

بررسیهاو مطالعات نشان داده که برروی بیماری آبله موثر است.همچنین پوست درخت به عنوان قابض نیز مورد مصرف قرار دارد.درخت حرا دارای 17% تانن،11% نشاسته ویک ماده چرب ونوعی ماده رزینی به نام ماناوا(Manawa) ومقداری گلوکوزیدبوده که ماده اخیر در مجاورت مواد قلیایی ابتدا به رنگ قرمز گیلاسیوسپس زرد تبدیل شده که با اسیدها نیز رسوب می دهد.همچنین از پوست تنه این درخت ماده ای زردرنگ به نام لاپاکول(Lapachol) به دست آمده است که خواص مدر،قابض ،ضد جذام وضد آبله این گیاه رابه آن نسبت می دهند.

بررسیهاو مطالعات دیگر نشان داده که اندامهای مختلف این درخت دردرمان سوختگیها تاثیر مثبت دارد.

 

گونه درخت چندل (Rhizophora mucronata)  :

این درخت به تیره Rhizophoraceae یکی از معروفترین و پرتراکم ترین خانواده گیاهی مانگرو تعلق داشته که دارای 4 جنس و 16 گونه می باشد.پراکندگی این گونه سواحل گرمسیری آسیای شرقی وجنوبی،افریقاو استرالیا وآمریکا رادربرمی گیرد.درایران اجتماعات درختان چندل در مساحتی  محدود در حدود 20 هکتار دررویشگاه سیریک وجودداردوبا جامعه حرا،تودهای  درهم را ایجاد کرده اند.تنه این درختان صاف و پوست آن واجد برجستگیهاوشیارهای طولی وسطحی استوبرگهای آن ضخیم ،چرمیوچند ساله بوده که پس از خزان جای آن برروی شاخه باقی می ماند.گلها در گیاه مجتمع ودرانتهای شاخه دیده می شود.میوه چندل مخروطی ،چوبی ،ناشکوفا وحامل یک دانه است .چوب این درخت به علت سرشاربودن از تانن،قرمزرنگاست.باتجزیه برگ این درخت میزان پروتئین آن7/4% ،چربی 7/2% ،فیبر 3/11% ،پتاسیم62/.% ومقدار سدیم5/3% تعیین گردیده است. 

 

 

فواید درمانی گونه درخت چندل (Rhizophora mucronata)  :

عصاره  پوست درخت چندل دررفع خون مردگی ،اسهال خونی و جذام مورد استفاده قرار می گیرد.

 

منابع:

 

- Nybakken،J.W. 1988. Marine Biology.An ecological approach.

 

-  Baird، Ian، Quarto، Alfredo، "The Environmental and Social Costs of Developing Coastal Shrimp Aquaculture in Asia"، Earth Island Institute، 1994

- www.earthisland.org.

- Tomlinson، P.B.، 1986. The Botany of Mangroves. Cambridge University Press. Cambride Tropical Biology Series. 413 pp.

-Baldwin، R، and A. Al Kiyumi. 1999. The ecology and conservation status of sea turtles of Oman. Pages 89-98 in M. Fisher، S. A Ghazanfar، and J. A. Spalton، editors. The natural history of Oman: A Festschrift for Michael Gallagher. Leiden، Backhuys Publishers.

- www.nhmi.org-Mangrove –Ecology  Mangrove .

- بررسیها ومطالعات جنگلهای مانگروهای ایران(مجری نگارنده)- از سال 1380 تا 1385

جدول شماره (1 ) : فهرست تنوع گونه ای جنگلهای دریایی مانگرو وگونه های همراه آنها در جهان را نشان

 می دهد.

 

 

Acanthaceae:

                                                                                                       

                         Acanthus ebracteatus Vahl.                                                                    

                         A. ilicifolius L.

                         A. volubilis Wall.

Apocynaceae :

                         Cebera floribunda                           

                         C. manghus

                         C. odollam

                         Rhabdadenia biflora

Areaceae :

                         Nypa fruticans

                         Mauritia flexuosa

                         Oncosperma filamentosa

                         O. horridum

                          Phoenix palundosa

                          Ph. reclinata

Avicenniaceae :

                          Avicennia Africana

                          Av. alba

                          Av. balanophora

                          Av. bicolor

                          Av. eucalyptifolia

                          Av. germinans

                          Av. lantana

                          Av. marina

                          Av. officinalis

                          Av. schaueriana

                          Av. tonduzii

Barringtoniaceae :

                           Barringtonia racemosa

 

Batidaceae :

                           Batis maritime

 

Bignoniaceae :

                           Amphitecna latifilia

                           Anemopaeqma chryoleucum

                           Dolichandrone spathacea

 

 

 

 

Bombacaceae :

                           Comptostemon philippinensis

                           C. schuttzii

 

Casealpinaceae :

                            Cynometra iripa

                            C. manii

                            C. raniflora

                             Intsia bijuga

Celastraceae :

                            Cassine viburnifolia

                            Maytenus emarginata

 

Combretaceae :

                           Conocarpus erectus

                           Laguncularia racemosa

                           Lumnizera littorea

                           L .racemosa

                           L. rosea

Compositae :

                          Pluchea indica

                          Tuberostylis axilanis

                          Tu. rhizophorae

 

Convolvulaceae :

                           Lopmoea macrantha

 

Euphorbiaceae :

                          Exoecaria agallocha

 

Leguminosae :

                         Dimorphandra oleifera

                         Pterocarpus lifficinalis

 

Loranthaceae :

                        Amyema gravix

 

Lythraceae :

                        Pemphis acidula

 

Malvaceae :

                       Hibiscus hamabo

                       H. tiliaceus

                       Thespesica acutiloba

                       Th. Populnea

                       Th. Populneoides

 

Meliaceae :

                      Xylocarpus australasicus

                      X. gangeticus

                      X. granatum

                      X. mekongensis

                      X. moluccensis

                      X. parvifolius

 

 

Myristicaceae :

                       Myristica hollrungii

 

Myrsinaceae :

                       Aegiceras coniculatum

                       A. floridum

 

Myrtaceae :

                       Osbornia octodonta

 

Papilionaceae :

                         Derris heptaphylla

                         D. heterophylla

 

Pellicieriaceae :

                         Peliciera rhizophora

 

Plumbaginaceae :

                         Aegialitis annulata

                         A. rotundifolia

 

Pteridaceae :

                         Acrostichum aureum

                         A. danaefolium

                         A. spesiosum

 

Rhizophoraceae :

                          Bruguiera cylindrical

                          B. exaristate

                          B. gymnorrhiza

                          B. hainesii

                          B. parviflora

                          B. sexangula

                          Ceriops decandra

                          C. tagal

                          Kandelia candel

                          Rhizophora apiculata

                          Rh. Harrisonii

                          Rh. Lamarkii montrouz

                          Rh. Mangle

                          Rh. Mucronata

                          Rh. Racemosa

                          Rh. Stylosa

 

Rubiaceae :

                         Sonneratia alba

                         S. apetala

                         S. caeseolaris

                         S. griffithi

                         S. orata

 

Sterculiaceae :

                         Heritiera fomes

                         H. littoralis

 

Tiliaceae :

                        Brownlowia argentata

                        B. lanceolata

                        B. tersa

 

Verbenaceae :

                        Clerodendrum inerume                                                        

 

                      

جدول شماره(2) : مناطق رویشگاه مانگروهای دریایی ایران را نشان می دهد.                     

                           

مناطق
 گونه
 تراکم
 
جیگن، گابریک
 Avicennia marina
 متوسط
 
شهر نو
 Avicennia marina
 پراکنده
 
جاسک کهنه
 Avicennia marina
 انبوه
 
سیریک، زیارت
 Avicennia marina، Rhizophora mucronata
 متوسط
 
تیاب، کلاهی
 Avicennia marina
 پراکنده
 
جلالی، حسن لنگی
 Avicennia marina
 پراکنده
 
قشم، بندر خمیر
 Avicennia marina
 انبوه
 
خلیج نایبند
 Avicennia marina
 متوسط
 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (3) : جایگاه گونه حرا یا Avicennia marina در طبقه بندی گیاهان نشان می دهد.

Classification:
Avicennia marina (Forsk.) Vierh. Var. resinifera (G. Forst.) Bakh.

 
 


 

 
 
 
    Kingdom
 Plantae – Plants
 
       Subkingdom
 Tracheobionta – Vascular plants
 
          Superdivision
 Spermatophyta – Seed plants
 
             Division
 Magnoliophyta – Flowering plants
 
                Class
 Magnoliopsida – Dicotyledons
 
                   Subclass
 Asteridae –
 
                      Order
 Lamiales –
 
                         Family
 Verbenaceae – Verbena family
 
                            Genus
 Avicennia L. – mangrove
 
                               Species
 Avicennia marina (Forsk.) Vierh. – gray mangrove
 
                                  Variety
 Avicennia marina (Forsk.) Vierh. Var. resinifera (G. Forst.) Bakh. – gray mangrove
 

 


طراحی وب سایتفروشگاه اینترنتیطراحی فروشگاه اینترنتیسیستم مدیریت تعمیر و نگهداریسامانه تعمیر و نگهداری PM سامانه جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم جمع آوری شناسنامه کامپیوتر سیستم مدیریت کلان IT طراحی وب سایت آزانس املاک وب سایت مشاورین املاک طراحی پورتال سازمانی سامانه تجمیع پاساژ آنلاین پاساژ مجازی

نام : *

پیغام : *