صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
سامانه جمع آوری خودکار تجهیزات IT
افرنگ نیوز مجله زندگی
ماشین ایرانی
elham_fitnees_cool
فروشگاه رایکا
فروشگاه رایکا
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
درآمدي بر شناخت معماري منظر(قسمت اول)
تعداد بازدید : 2053
 
 درآمدي بر شناخت معماري منظر مقدمه معماري منظر، هنر، دانش و حرفه اي بين رشته اي است كه ساماندهي و طراحي فضاهاي بيروني موضوع كار آن است. برخلاف رشته معماري كه توجه خود را به طراحي توده و ساختمان معطوف مي دارد، معماري منظر به فضاهاي باز و آزاد نظر دارد كه تنوع كاركردهاي آن در جوامع پيشرفته دنيا به شدت در حال فزوني است. عليرغم وجود پروژه هاي گوناگون مربوط به معماري منظر، فعاليتهاي حرفه اي آن توسط افراد غير متخصص اما مرتبط با رشته اعم از مهندسان كشاورزي، طراحان شهري، شهرسازان و معماران صورت مي گيرد. ويژگيهاي اختصاصي معماري منظر، كه آن را از معماري توده ساختماني جدا مي كند، بر مبناي تئوريهاي اختصاصي تعريف منظر و بهره گيري از اقدام مشترک با ساير تخصصها شکل گرفته است. از جمله آن تأسيس رشته نويني به موازات معماري است كه فارغ التحصيلان آن در فرانسه paysagiste و در جوامع انگليسي زبان landscape architect ناميده مي شوند. در ايران، اين رشته هنوز به حد کافي شناخته نشده و چند سالي بيش نيست که در مراكز دانشگاهي در سطح كارشناسي ارشد راه اندازي شده است . نو بودن اين رشته و تصورات نادرستي كه از كم وكيف آن در اذهان دانشگاهيان و حرفه مندان وجود دارد ايجاب مينمايد تا به منظور پرهيز از پي ريزي نادرست اين رشته چارچوبهاي اصلي و تعاريف مبنايي معماري منظر مورد توجه قرار گيرد. 1. تاريخچه معماري منظر پس از چندين قرن دشمني فرهنگ مسيحي قرون وسطايي با طبيعت، توجه به آن از دوره رنسانس سرعت مي گيرد. پيش از آن براي اولين بار سنت توماس آکوئيناس در قرن 13 ميلادي و در اظهار نظري آشتي جويانه با طبيعت، آن را مخلوق خدا دانسته و توصيه کرده بود كه خداپرستان مي توانند طبيعت را نيز دوست بدارند. آلن راجر فيلسوف فرانسوي آغاز كاربرد واژه منظر را مربوط به عصر رنسانس مي داند: «نبايد فراموش كرد كه منظر دريافتي نوين است. اول بار لغت منظر (landschap) دراواخر قرن 15 به زبان هلندي براي مشخص كردن نه يك محيط طبيعي، كه يك تابلو به كار برده شد، ميدانيم در قرون وسطي، احساسي راجع به چيزي كه آن را منظره (ادراك زيباشناسانه و واحد از بخشي از سرزمين) مي ناميم وجود نداشت. در ادبيات هيچ نشاني از اين لفظ يافت نمي شد. منظره ابداعي تصويري بود كه در قرن 15 بدست آمد». (Roger،1994:118) اوگوستن برک، تئوريسين منظر نيز همين معنا را تائيد مي كند : «در اروپا، مفهوم منظر قرنها مورد نظر نبود و در عهد رنسانس بود كه براي اولين بار مطرح شد. به عبارت دقيق تر زيبايي طبيعت بكر، مانند آنچه كه امروز آن را تحسين مي كنيم پيش از قرن 18 مطرح نبود.» (Berque،1994:6) اوج توجه به طبيعت و منظر چند سده پس از آن آغاز شد: از قرن 18 ميلادي بود كه نويسندگان فضاي طبيعت و كوهستان را صحنه داستانهاي خود قرار ميدهند. نقاشان با رويكردي جديد، به منظره پردازي روي مي آورند. طبيعت كه جايگاه شيطان خوانده مي شد، مورد توجه قرار گرفته و فلسفه طبيعت گرا و اخلاق طبيعي نيز در پس آن زاده مي شود. (منصوري، 1378) منظر با تعريف امروز آن از قرن هجدهم ميلادي و در پي رويكردهاي جامعه فرهنگي اروپا به طبيعت بنيان گذاشته شد. منظر دستاورد عصر روشنگري و از يافته هاي انديشه مدرن به شمار مي رود؛ نزد ما، ظهور منظر از مدرنيته قابل تفکيک نيست ... در انتهاي قرن 15 بود كه واژه هلندي Landskap ظهور يافت. در دهه هاي بعد واژه هايي كه بر همان مبنا ساخته شده بودند در زبانهاي با ريشه ژرمن به كار گرفته شدند (Landskap، Landschaft ،Landscape و....) ساختار اين لغات نوع تفكر را روشن مي سازد : «بازنمايي سرزمين»؛ با قدري تغيير در زبانهاي لاتين نيز همان معنا تکرار شده است : (Paesaggio، paysage(1549)، paesaje، و....) كه پسوند افزوده شده به pays يك «كل و مجموعه» را توضيح مي دهد كه تنها از يك نگاه به دست آمده است. (Berque،1995:105) رشد علوم، توسعه شهرها، رشد صنعت و شکل گيري مدرنيته محيط زيست را به عنوان بستر ضروري زيست انسان درکانون توجه قرار مي دهد. نتيجه اين رويکرد از قرن هجده ميلادي تا امروز شکل گيري شاخه هاي جديد ساماندهي محيط و توجه به ابعاد مادي و معنوي آن بوده است. اين حركت در قرن بيستم به طرح طبيعت و در محيطهاي شهري منظرآرايي آن معطوف مي شود. طراحي و ساماندهي فضاهاي جمعي با هدف توسعه ديدارهاي اجتماعي و حيات مدني حاصل اين رويكرد است که حضور طبيعت در آنها رويکرد غالب طراحي را شکل مي دهد و فضاهاي جمعي شهر را به صورت حياطهايي مفرح در ميان ساختمانها و توده هاي جسيم درمي آورد. تکامل مفهوم منظر نيز از همين زمان آغاز مي شود. مفهومي که از تصويري خنثي و بيرون از انسان آغاز شده و تا عنصري مشترک ميان انسان و محيط و پس از آن به مفهوم بين الاذهاني توسعه مي يابد. در مقابل، تمدنهاي سوي ديگر جهان، چين و ايران، توجه به طبيعت و مظاهر آن را به عنوان رکن مهمي از فرهنگ خود مي شناخته اند. ايرانيان ابداع کننده باغ و چينيها داراي مذاهب تقديس كننده طبيعت بوده اند. اما امروزه توجه به طبيعت در ايران ديگر امر ضروري به شمار نمي رود. در جامعه معاصر ما و عصر رواج شبه مدرنيسم وارداتي، ارتباطهاي فرهنگي و ساختاري با دنياي سنتي سست شده و در نتيجه فضاهاي بي هويتي توليد شده است كه نه از گذشته خود نشان دارند و نه در عداد محصولات مدرن قابل محاسبه هستند. توليد و توسعه فرهنگ باغ و منظر در جامعه ايران نزديک يک قرن است که متوقف شده است. از اين روست كه تعاريف امروزي منظر وامدار تئوريهاي غرب است و به دلايلي كه خواهد آمد به شدت محتاج بومي شدن مي باشد. 2. تعريف منظر ساده ترين تعريف منظر، آنچنانکه در کتابهاي لغت آمده، تصويري از طبيعت است که از دوردست در برابر چشم ما قرار گفته است. منظره واژه اي عربي است که به آنچه که ديده مي شود اطلاق مي گردد. منظر از اسمهاي دوگانه فارسي است که هم اسم مفعول است (مورد نظر) و هم اسم فاعل (نظرگاه). منظر به معناي امروزين آن کمتر از چند دهه است که بکار برده مي شود. پيش از آن منظر صرفأ بخشي از طبيعت بود : گزيده زيبايي از عناصر طبيعت که داراي جنبه هاي رمانتيک و احساس برانگيز باشد. امروزه مراد از منظر معنايي بيش از عينيت طبيعت است. واژه هاي چشم انداز و دورنما به عنوان معادلهاي منظر در فارسي بکار برده شده که با تعريف عاميانه آن سازگار است. ولي با توجه به جنبه هاي ذهني در مفهوم منظر، که آن را از شئ عيني صرف ممتاز مي سازد، لغت منظر گزينه مناسبتري به نظر مي رسد. معماري هنر طراحي توده هاي ساختماني، ترکيب آنها و ايجاد فضاست. در يک قرن قبل معماران انحصار طراحي همه چيز، از شئ تا شهر (مبلمان، باغ، ساختمان، پارک و شهر) را بر عهده داشتند لکن با رشد نظريه هاي بنيادي در طراحي اشيا، توده هاي ساختماني، شهر و فضاهاي بيروني هر يک از آنها متخصصان ويژه خود را پرورش دادند. از جمله آنها معماري منظر است که با توجه به محيطهاي بيروني راه خود را از معماري جدا ساخته است. پيچيدگيهاي معماري منظر در مفهوم امروزين آن را به هنري بين رشته اي بدل کرده كه در تعامل هدفمند با دانشهاي ديگر از جمله معماري، هنرهاي تجسمي، محيط زيست، جامعه شناسي، روانشناسي محيط و اوقات فراغت شكل مي گيرد. معماري منظر با هدف ساماندهي مطبوع محيط، به طراحي عرصه هاي باز و فضاهاي بيروني مي پردازد. تصور عاميانه از معماري منظر آن را در حد تزئين محيط تلقي مي كند؛ در اين تصور معماري منظر در حد کاشت گل و گياه، ساخت آب نما و کف سازي تنزل مي يابد. از اين رو به دفعات ديده ميشود که مهندسان معمار با اتکا به توان خود در ايجاد ترکيبات ساده و پيچيده از فضا و تزئين آن اقدام به طراحي در حوزه معماري منظر مي کنند؛ در حالي که از مباني نظري، معيارها و قواعد معماري منظر آگاهي ندارند. بدتر آنکه در غياب معرفي و رواج علمي حرفه معماري منظر در جامعه ايران، مهندسان کشاورزي و متخصصان گل و گياه، که از همکاران معماران منظر در طراحي فضا به شمار مي آيند، به عنوان طراح وارد عمل مي شوند؛ در حاليکه معماري منظر به مثابه حرفه اي ميان رشته اي از تخصصهاي مختلف، که شرح آن گفته خواهد شد، بهره مي گيرد اما هيچ کدام از تخصصهاي همکار قادر به جايگزيني معماران منظر نخواهد بود. تام ترنر از ا ين موضوع گلا يه مي کند : ”اگر قبول شود كه هدف طراح چشم انداز، خلق فضاهاي خوب است، پس قدم بعدي تعيين ويژگيهايي است كه فضايي را وارد جرگه خوبان مي كند. بهترين اعصار در تاريخ باغ و چشم انداز زمان هايي است كه طراحان، هنرمندان، محققين و فيلسوفان ارتباط برقرار كرده اند : روم در قرون اول و شانزدهم ميلادي، ژاپن در قرن هاي يازدهم و دوازدهم، فرانسه و هلند در قرن هفدهم، انگلستان در قرن هجدهم، امريكا در قرن بيستم و بدترين دوره ها، زمان هايي بوده اند كه يك گروه با منافع خاص خود مانند علماي باغداري، طراحي چشم انداز را جزو قلمرو خود دانسته اند.“ (تام ترنر، 1376 : 2) تعاريف نوين از منظر اصلاح ديدگاهها و روشهاي عاميانه را ضروري مي سازد. امروزه منظر با تعاريف جامع و دقيقتر به عنوان آينه اي فرهنگ و تاريخ نما كه داراي ابعاد فرهنگي- اجتماعي و زيباشناسانه مي باشد، مطرح گشته است. ليزه منظر را تاريخي مي داند سرشار از حكايتها : «هنگامي كه منظر را بررسي مي كنيم، در حقيقت روابط و تحولات آن است كه مورد نظر قرار مي گيرد. بر اين اساس، منظر، جلوه گاه ارتباطهاي انسان و طبيعت پيرامون او از گذشته تا حال شناخته مي شود. لوحي است كه او آثار خود را، كم و بيش دقيق و عميق، بر آن نگاشته است. بدين ترتيب منظر، تاريخي براي نقل است.» (Lizet & Ravignan، 1987 : 6) در تعريف امروز منظر، يك شي نيست، براي درك آن، دانستن اينكه چگونه اجزاي محيط با يكديگر تركيب مي شوند يا اين كه چگونه فيزيولوژي ادراك عمل مي كند،‌كفايت نمي كند. بايد تمايزهاي فرهنگي، اجتماعي و تاريخي ادراك را نيز شناخت؛ به عبارت ديگر، آنچه كه ذهنيت انساني را مي سازد بايد شناخته شود. اين نگاه به منظر، ساده به دست نمي آيد، چه، عملاً با پوزيتيويسم حاكم بر علوم طبيعي و حتي علوم انساني بيگانه است. اين نقطه نظر، ‌با رشته هايي كه به هنگام صحبت از منظر به ريخت شناسي محيط معطوف مي شوند، متفاوت است : به بيان بهتر، انحصاراً‌ با قطب «محيط عيني» بي آنكه از ساختار ذهني آن پرسش شود. براي ساده كردن مي توان از زمينه هاي جغرافيايي كلاسيك از يك سو تا اكولوژي در سوي ديگر سخن گفت. وجه مشترك آنها توضيح منظر به عنوان يك داده است، داده اي قابل تجزيه عيني. داده اي كه مستقلاً‌ [در جهان عيني] وجود دارد، نه چيزي كه در ارتباط با ناظر معنا پيدا كند. اين بسترها توانسته اند در چارچوب تعريف خود رشد قابل توجهي بيابند. اكولوژي منظر كه عمدتاً آموزشهاي مربوط به گياه را دنبال مي كند از اين جمله است. در اين مثال نيازي نيست تا در خصوص «ديد» پرسش شود. منظر، تنها صورت محيط است به شكلي كه براي خودش وجود دارد. بررسي اين صورت با تاكيد بر ابعاد فضايي آن به درك عملكرد و اكوسيستمهاي آن كمك مي رساند. نهايتاً مي توان آن را از انسان نيز منتزع نمود، مثلاً براي توضيح نوعي شكل گيري پوشش گياهي اقليمي به دستاوردهاي آن استناد کرد. (Berque، 1995:23) به همين سياق، مفهوم منظر از صحنه آرايي تجمل گراي محيط به محصول تعامل انسان و طبيعت بدل مي شود. اين منظر ديگر موجودي صامت و بي تفاوت، آنچنانكه در طي قرون طولاني در غرب انگاشته مي شد، نخواهد بود. اگوستن برك، در مقدمه خود بر كتاب ارزشمند پنج پيشنهاد براي مباني نظري منظر آن را چنين تعريف مي كند : «وجودي نسبي و پويا، جايي كه جامعه با طبيعت و منظر با محيط در تعاملي متقابل و دائمي به سر مي برند.» (Berque، 1994: 6) منظر در دنياي امروز موجودي زنده و پويا انگاشته ميشود كه از يك سو متاثر از انسان و نحوه زيست اوست و از سوي ديگر با شكل خود و تداعي خاطراتي كه در زمانهاي طولاني بر بستر آن روي داده است بر تمدن، فرهنگ و نوع زيست آدميان اثر مي گذارد. منظر تنها عنصري عيني كه متشكل از اجزاي طبيعي باشد شناخته نمي شود بلكه عنصري ذهني و فرهنگي نيز خواهد بود كه شكل گيري آن در اذهان مردم با دخالت تاريخ، اعتقادات ديني و اسطوره اي، اقليم، سنت زيست و امثال آنها بوده است. در اين تعريف است كه منظر ايراني با نمونه چيني و ايتاليايي خود تفاوت پيدا مي كند. (منصوري، 1379) چه، از يك سو هر يك از مناظر فوق تحت فرهنگي مستقل ديده و شناخته شده است و از سوي ديگر هر يك از اقوام مذكور دخالتهايي اختصاصي مبتني بر شرايط تاريخي، فرهنگي و اقليمي خود در منظر محيط خود داشته اند. مفهومي كه كوه دماوند براي انسان ايراني دارد با مفهوم همان كوه، اگر چه از حيث فيزيكي همان است، براي انسان اروپايي كه تاريخ و فرهنگي ديگر را تجربه کرده به كلي متفاوت است. دماوند در فرهنگ ايران فصل مشترك خاطرات و دغدغه ذهني نويسندگان، هنرمندان و مردم عادي در نسل هاي مختلف بوده است. ايرانيان كه در قلمرو فرهنگي دماوند زندگي كرده اند، بخشي از ذهنيت خود را از طريق شعر، نقاشي، داستان، مثل، اسطوره و ساير توليدات فرهنگي به نسل هاي بعد منتقل كرده اند. از اين روست كه دماوند، جزئي از ذهنيت مشترك قوم ايراني شده است؛ چه دماوند در همه تجربه هاي ايرانيان همراه آنان بوده است. در اغلب صحنه هايي که انسان ايراني ذهنيت خود را با آنها به دست آورده، دماوند نيز حضور داشته دماوند عنصر جدايي ناپذير از نمايش زندگي ايرانيان در صحنه تاريخ بوده است. از اين روست که نمي توان ذهن ايراني را فارغ از دماوند و ساير منظره هاي محيط زيست او معنا کرد. در عين حال اين ذهنيت براي كسي كه در اين فرهنگ ، كه متاثر از منظر محيط بوده، زندگي نكرده فاقد معناست. عناصري از محيط زيست که مفهوم منظر را براي ساکنان آن تداعي مي کنند بسيار متنوع بوده و شناخت و مديريت آنها موضوع هنر مستقلي است که معماري منظر نام گرفته است.
 
نویسنده: سيد اميرمنصوري-مدير گروه منظر،پژوهشکده نظر
مترجم :
منبع : مجله علمي پژوهشي باغ نظر شماره 2 زمستان 83
تاریخ : 1383
مطالب مرتبط
 
 A.A.B/ جايگاه آب و آبنما در پارك هاي شهري
 A.A.B/ تحليلي پيرامون برنامه ريزي و طراحي اکوپارک هاي رود کناري
 A.A.B/ مدلسازي توليد سفر با استفاده از روش شبكه هاي عصبي - فازي
 A.A.C/ چهره باغ ايراني
 A.A.C/ باغ هاي ايراني (گفتگو با استاد محمدکريم پيرنيا)
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
saeed uromiye
mer30 az etelaate khobi ke erae kardin ali bod
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد