صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
سامانه جمع آوری خودکار تجهیزات IT
افرنگ نیوز مجله زندگی
ماشین ایرانی
elham_fitnees_cool
فروشگاه رایکا
فروشگاه رایکا
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
شهرنشيني و پيدايش شهرها
تعداد بازدید : 1174
 
 

 هر يک از شهرها و سکونتگاههاي قديمي گنجينه فرهنگي با ارزشي به شمار مي آيند که نمايانگر روند تاريخ حيات اجتماعي جاري در آن است و هر يک از عناصر و فضاهاي آن گوياي بخشي از ويژگي هاي اجتماعي – فرهنگي جامعه است که با بررسي و شناخت آن مي توان به زوايا و ابعاد غيرمدون و ناشناخته اي از تاريخ اجتماعي سرزمينها پي برد.

شهر بعنوان سکونتگاهي که ساکنان آن تنها به کشاورزي اشتغال نمي ورزيدند بلکه گروهي در زمينه هاي گوناگون خدماتي و صنعتي کار مي کردند نمي توانست در حوزه هايي که امکان پديدآمدن(مازاد توليد)وجود نداشت پا به عرصه وجود گذارد.

زيرا آذوقه کليه کساني که در اموري غير از کشاورزي فعاليت مي کردند توسط کشاورزان بايد تامين مي گرديد و اين موضوع هنگامي ميسر مي شد که علاوه بر مساعد بودن ويژگيهاي جغرافيايي فن کشاورزي و آبياري پيشرفت ابزارهاي توليد و دانش و تجربيات کسب شده در حدي مي بود که عده اي بتوانند بيش از نياز خود توليد کنند.

به همين جهت است که شهر نشيني را پديده اي معلول و ناشي از انقلاب کشاورزي دانسته اند.همزمان با تکوين و گسترش شهر نشيني و رواج دادوستد و مبادلات اقتصادي و لزوم ثبت کالاها دستمزدها و ارائه خدمات نوعي خط شکل گرفت.

اختراع خط و کاربرد آن در جوامع شهري از چنان اهميت و ضرورتي برخوردار بود که برخي از محققان آن را دومين شرط ضروري شکل گيري شهر در تاريخ دانسته اند.

يکي از مهمترين نهادهايي که در کنار و همراه دستگاه حکومتي يا به تنهايي در شهرها به شکل سازماني مقتدر و تشکيلاتي منظم شکل گرفت دستگاه سازمان يافته معابد و پرستشگاهها بود.

آموزشگاهها و مراکز تعليم و تربيت که در آغاز مهمترين کارکرد آنها تربيت دبيران و حسابگراني که عهده دار کليه امور ديواني و حسابهاي مربوط به معابد بودند در کنار معابد و کاخها احداث شدند.اقتدار و دامنه نفوذ سران و گردانندگان معابد گاه در برخي از دوره ها و نقاط چنان بود که اداره جامعه و تعيين سياستهاي داخلي و خارجي حوزه زير نفوذ خود را براي مدتي به دست مي گرفتند.

پس از سپري شدن دوره آغاز انقلاب کشاورزي و پيدايش شهر و شهرنشيني عوامل متعدد ديگري وجود داشته که منجر به تکوين و شکل گيري شهرها شده اند.يکي از مهمترين عوامل پيدايش شهرها در ايران عامل اداري – سياسي(شهرهاي شاهي)بوده است. سپس عوامل ديگري مانند عوامل نظامي تجاري مذهبي و غيره در روند مزبور نقش داشته اند.

مقوله دولت و پيدايش آن در ايران تنها يک مقوله طبقاتي نيست به اين معني که تنها عامل مهم پيدايش دولت در ايران تکوين طبقات اجتماعي حفاظت از منافع توانگران نبوده است. بلکه يکي از علتهاي اساسي پيدايش و کارکرد مهم آن رسيدگي به بخشي از کارهاي عام المنفعه و عمومي بوده است که تنها از عهده افراد و گروههاي کوچک بر نمي آمده است.

يکي از مهمترين امور مذکور مسئله ايجاد و نگهداري شبکه هاي آبياري بوده که اين نقش دولت تا عصر حاضر نيز تداوم يافته است.همچنين جلوگيري از تهاجمات اقوام و گروههاي مهاجم بويژه چادرنشينان که حضور و تداوم آنها و تضادشان با جامعه شهري و روستائي يکي از موضوعات و خصوصيتهاي تاريخ ايران است از عهده قدرتهاي محلي و پراکنده بر نمي آمده است.

احداث عموم شهرها يعني محل استقرار ارکان دولتي و نهادهاي اداري-سياسي توسط پادشاهان و برخي از امرا و حکام محلي صورت مي پذيرفته است و مهمترين نقش و کارکرد اين گونه شهرها همين جنبه اداري – سياسي آنها بوده است. به همين دليل احداث شهر موضوعي سياسي تلقي مي شد و هر حاکمي اجازه اين اقدام را نداشت و اگر يک حاکم محلي بدون کسب اجازه چنين کاري انجام مي داد يعني شهري و حتي کاخ بزرگي مي ساخت مورد پرسش قرار مي گرفت چنان که در هنگامي که اردشير اول منصب حکومت و امارت منطقه اي را در زمان اشکانيان داشت شهر فيروز آباد را بنا کرد پادشاه اشکاني(اردوان)وي را در طي نامه اي مورد خطاب قرار داد و پيغام فرستاد که چگونه جرات کردي براي خود چنين شهر و کاخي بنا نمايي.

روايات موجود در باب علت پيدايش نخستين شهر مادي(يعني هگمتانه)حاکي از آن است که اين شهر در پي تشکيل اولين نهادهاي اداري – سياسي در کشور و به سبب ضرورت وجود سکونتگاهي جهت استقرار نهادهاي مذکور و کارگزاران آن توسط (ديااکو)بنيانگذار شاهنشاهي ماد ساخته شد.همچنين شهرهايي مانند: پاسارگاد و پارسه(تخت جمشيد)توسط شاهان هخامنشي و شهرهايي مانند:هتره تيسفون و دارابگرد توسط شاهان پارتي احداث شدند.

در مورد شهرهاي ساساني اطلاعات بيشتري موجود است.کتاب کوچکي موسوم به شهرستانهاي ايران که گويا اصل آن متعلق به قرن ششم ميلادي است و در اواخر قرن هشتم ميلادي هم در آن اضافاتي بعمل آمده موجود است.اين رساله پهلوي به فارسي ترجمه شده است. در رساله مزبور نام تعدادي از شهرهاي ايران پيش از اسلام و بنيانگذاران آنها آمده است.

در منابع اوائل دوره اسلامي هم به تعدادي از شهرها و بانيان آنها اشاره شده است.از جمله بناي ده شهر به نامهاي:به اردشير بهمن اردشير اشااردشير رام اردشير رام هرمزاردشير هرمزاردشير بوراردشير هشت اردشير که به اردشير اول نسبت داده شده است.بناي تعدادي شهر نيز به شاپور نسبت داده شده است که عبارت از:بدانانديوشاپور شاپورخواست بلاش شاپور و پوشنگ هستند. احداث شهرهايي مانند:برقباد ماهات و شهر قبادش را به قباد نسبت داده اند.

روند احداث شهر توسط پادشاهان ساساني همواره از آهنگ ثابت و يکنواختي پيروي نمي کرده و فرازونشيبهاي بسيار داشته است. در دوره هايي که پادشاهان قدرتمند بر کشور حاکم مي شدند تعداد زيادي شهر احداث مي شد اما در اوقاتي که پادشاهان ضعيف بر تخت سلطنت جلوس مي کردند و روساي خانهاي بزرگ و زمينداران از اقتدار و نفوذ کافي براي رهبري و هدايت امور کشور در جهت منافع خود برخوردار مي شدند .

جريان احداث شهر که بيشتر پايگاه اجتماعي و طبقاتي پادشاهان به شمار مي رفت آهسته مي شد براي مثال پس ازشاپور دوم(متوفي379 )که تعدادي از پادشاهان ضعيف به سلطنت رسيدند تا زمان قباد (متوفي531 )روند مزبور قوس نزولي پيموده سپس در دوره قباد و انوشيروان قدرت اشراف و زمينداران بزرگ دوباره کاهش يافت.

 

منابع:

1. تاريخ شهر و شهر نشيني در ايران-سلطان زاده-نشر آبي-1365

2. جغرافياي تاريخي شهرها-عبدالحسين نهچيري-وزارت آموزش و پرورش-1370

3. جغرافياي تاريخي ايران-سردادور-تهران توس-1358

 
نویسنده: سعيد پرهيزگار
مترجم :
منبع :
تاریخ :
مطالب مرتبط
 
 جهت‌يابي
 A.A.F/ معرفي پايگاه هاي اطلاع رساني رشته جغرافيا (مرحله اول – مقدماتي)
 A.A.B/ تنگناهاي انرژي و ارزيابي پتانسيل انرژي خورشيدي در ايران
 A.A.B/ دوره خشكسالي در اصفهان
 A.A.B/ بررسي نقش عوامل مسبب وقوع زمين لغزش ها در حوضه كارون مياني
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد