صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
سامانه جمع آوری خودکار تجهیزات IT
افرنگ نیوز مجله زندگی
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
دلايل تعطيلي دومينووار مدارس طبيعت
چالش‌هاي درمان ناشنوايان
مشکلات شلوغ ترين زايشگاه پايتخت/ثبت 11 هزار زايمان
7 تاکتيک ساده و اساسي که ضامن سلامتي‌تان مي‌شود
دانه‌هاي مفيد براي سلامت قلب
گرفتار در قفس همرنگي با جماعت
ژن درماني به کمک درمان بيماران هموفيلي مي آيد
راه‌هاي درمان واريکوسل
جاي خالي برنامه‌ريزي براي مقابله با بحران سالمندي
پوست شما در مورد غذايي که مي خوريد، هشدار مي دهد!
بحران آب در استان سيستان و بلوچستان
هشدارمسئولان انجمن حمايت از قربانيان اسيدپاشي: هر روز يک قرباني جديد شناسايي مي‌شود
درباره التهاب حنجره!
شش دليل سالم براي نوشيدن منظم آب گرم!
ثبت‌نام دانش آموزان به شرط تأمين کاغذ و ماژيک !
زانودرد داريد؟ اين ورزش‌ها مناسب‌اند
نوشيدني همراه غذا خوب است يا بد
گوارش سالم به كمك پروبيوتيك‌ها
با قهر همسر چه کنيم؟
کالري پوچ چيست؟
A.A.C/ آينده نگاري ابزاري براي آفرينش فرهنگ اميد
تعداد بازدید : 551
 
 

اشاره: آينده‌نگاري1 يك ظرفيت عام بشري است كه فرد را قادر مي‌سازد تا در باب آينده بينديشد، آينده را بررسي، مدل‌سازي و خلق كند و در مقابل آن واكنش نشان دهد. بر‌اساس اين، آينده‌نگاري ضرورتي ساختاري به شمار مي‌رود. اين ديدگاه در خلا‌ل قرن بيستم به وجود آمد و براساس آن هرگونه پيشرفت اجتماعي آتي بايد از آينده‌نگاري در قياس با گذشته به شكل نظام‌مندي بهره جويد. به بيان ساده‌تر، شرايط فعلي را نمي‌توان بدون در نظر گرفتن ابعاد و كاربردهاي آتي آن به درستي درك كرد؛ امري كه فقط از طريق آينده‌نگاري محقق مي‌شود. در اين ديدگاه، آينده بُعدي از هستي بشر است كه در فراسوي لحظه «حال» او گسترش مي‌يابد و همچون اصلي در انجام اقدام‌ها، در نظر گرفته مي‌شود. اين مفهوم برخورداري از طرح، اهداف، نيت‌ها،غايت‌ها و مفاهيم را براي آدمي‌به همراه مي‌آورد. مي‌توان چنين پنداشت كه بدون بعد آينده، ظرفيت‌هاي فعال «اكنون» از توان تهي مي‌شود و از توانايي حمايت و تقويت هرگونه كنش انساني عاري مي‌ماند. بنابراين آينده فضايي خالي يا قلمرويي ناشناخته كه نزد عموم چنين پنداشته مي‌شود نيست، آينده محتوايي ملموس دارد كه مي‌توان آن را كاويد، به تصرف درآورد، تصوير، ترسيم و حتي خلق كرد.
براي دستيابي به اين آينده، حوزه پژوهشي پيچيده، پردامنه و جهان‌گستري كه مسايل و مباحث پيش‌رو در آينده را كانون توجه و تمركز اصلي خود قرار مي‌دهد، با عنوان آينده‌انديشي2 يا آينده‌پژوهي3 رواج پيدا كرده است. به‌رغم اينكه آينده‌پژوهان براي پيشگويي آينده تلا‌ش نمي‌كنند اما مي‌توانند با استفاده از كارراهه‌هاي4 معيني، آينده‌هاي مرجح يا محتمل را طراحي كنند.
«ادوارد كورنيش»5 معتقد است كه آينده‌پژوهان توجه خود را روي سه مطلب متمركز كرده‌اند:
1– بين سه مؤلفه جهان، نظام‌ها و ساكنان آن، ارتباطي دروني وجود دارد كه موجب مي‌شود ادامه حيات و ماندگاري براي هر كدام، بدون اتكا به دو مؤلفه ديگر، غيرممكن باشد.
2– در علم آينده‌پژوهي، زمان، نيرويي مهم به حساب مي‌آيد و ‌بايد براي ايجاد هر تحولي در عرصه حيات، با شتاب بيشتري اقدام كرد و زمان را از دست نداد. فردا، هفته بعد و ماه آينده دير شده است، همين حالا‌ بايد آغاز كرد. فرداي محيط زيست، كيفيت هوا، آب، ذخاير غذايي و روابط بشري را نمي‌توان در آينده شكل داد، زمان انجام اين كار همين حالا‌ است.
3– آينده‌پژوهي متعالي‌ترين انديشه‌ها و مهارت‌ها را براي افزايش سهم بشريت از حيات در اختيار دارد. ترسيم فضايي كه در آن انسان‌ها به خوبي تغذيه مي‌شوند، لباس‌هاي مناسب مي‌پوشند، از امكانات تحصيلي خوبي برخوردارند و محيط زندگي‌ آنها سرشار از امنيت و رفاه اجتماعي بوده، نمونه‌هايي از اين دست انديشه‌هاي متعالي است. آينده‌پژوهان بر پايه همين سه اصل تلا‌ش مي‌كنند تا پيش‌بيني كنند چه رويدادهايي پيش خواهد آمد.
مفاهيم سازنده آينده‌نگاري
به‌طور كلي آينده‌نگاري را مي‌توان حاصل تلا‌قي سه دسته از مفاهيم در حوزه‌هاي مختلف دانست كه عبارت است از: تفكر راهبردي، آينده‌انديشي و شبكه سازي يا توسعه سياست.
الف) تفكر راهبردي
در گذشته اصلي‌ترين راه پرداختن به مباحث آينده براي دولت‌ها و همچنين بخش‌هاي خصوصي استفاده از برنامه‌ريزي راهبردي بود. اين برنامه‌ريزي افق زماني كوتاه‌مدتي را پوشش مي‌داد و به‌طور معمول 3 تا 5 ساله در نظر گرفته مي‌شد . از اين‌رو، بود كه برنامه‌هاي توسعه ملي به‌طور معمول در چنين افق زماني نگاشته مي‌شدند. برنامه‌ريزي راهبردي نمي‌توانست تصويري بزرگ از آينده را ارايه دهد، تصويري كه بتوان از آن به عنوان يك تصوير كلي ياد كرد و در همين راستا مفهوم تفكر راهبردي پديدار شد. اين مفهوم در مورد ساختن آينده است. در اين مفهوم از خلا‌قيت و ابتكار براي چارچوب‌بندي و تدوين يك منظر يكپارچه يا چشم‌انداز يكپارچه استفاده مي‌شود. تفكر راهبردي به‌طور معمول مبتكرانه، تجربي و ساختارشكن است و سعي دارد تا از آنچه تفكر منطقي و عقلا‌يي به ما اطلا‌عات مي‌دهد، فراتر رود. آينده‌نگاري جنبه‌اي از تفكر راهبردي است و مي‌تواند گستره‌اي از گزينه‌هاي پيش‌رو در مورد آينده را به روي ما بگشايد. آينده‌نگاري به عنوان جنبه‌اي از تفكر راهبردي متمركز بر شناسايي آينده براساس اطلا‌عات محدود امروزين است و سعي بر كشف گزينه‌ها دارد و به مراحل و گام‌هاي مورد نياز براي پياده‌سازي و دستيابي به آن گزينه‌ها نمي‌پردازد. به‌عبارت ديگر، به برنامه‌ريزي راهبردي نمي‌پردازد. از اين منظر، به آينده‌نگاري و نتايج آن به عنوان عناصر ورودي براي تدوين راهبرد و سياستگذاري نگريسته مي‌شود كه سعي دارد برنامه‌ريزي راهبرد و برنامه‌هاي اجرايي را جهت‌دهي كند.
ب) آينده‌انديشي
بسياري از آينده‌شناسان آينده‌نگاري را بخشي از آينده‌انديشي يا آينده‌پژوهي مي‌دانند. نزديكي و شباهت ميان روش‌هاي مورد استفاده در آينده‌نگاري و آينده‌انديشي موجب مي‌شود تا اين دو، داراي ريشه‌هاي يكسان باشند و در يك حوزه ديده شوند. ضمن اينكه تفاوت‌هاي زيادي بين اين دو وجود دارد كه عبارت‌اند از:
بسياري از آينده‌شناسان آينده‌نگاري را بخشي از آينده‌انديشي يا آينده‌پژوهي مي‌دانند. نزديكي و شباهت ميان روش‌هاي مورد استفاده در آينده‌نگاري و آينده‌انديشي موجب مي‌شود تا اين دو، داراي ريشه‌هاي يكسان باشند و در يك حوزه ديده شوند. ضمن اينكه تفاوت‌هاي زيادي بين اين دو وجود دارد كه عبارت‌اند از:
- شناخت در مورد آينده مبتني بر روش‌شناسي علمي است.
- در آينده‌نگاري شناخت آينده به صورت ساختارمند و سازماندهي شده، انجام مي‌گيرد.
- آينده‌نگاري امري كلا‌ن است و نوعي از آينده‌نگري در سطح گسترده و كلا‌ن را نشان مي‌دهد.
- در آينده‌نگاري بر خلا‌ف پيش‌بيني، وقوع آينده براساس فرمول و چارچوبي علي و معلولي حادث نمي‌شود.
- آينده‌نگاري فعاليتي مستمر است كه به صورت دوره‌اي تكرار مي‌شود.
- در آينده‌نگاري وجوه اقتصادي و اجتماعي نيز برآورد مي‌شود.
- در فرآيند آينده‌نگاري ممكن است توجه اصلي بر خروجي‌هاي فرآيندي، همچون يك چشم‌انداز راهبردي باشد.
- در آينده‌نگاري به دانش ضمني6 توجه ويژه‌اي مي‌شود. به‌عبارت ديگر، همان‌اندازه كه توليد دانش و شناخت در مورد آينده اهميت دارد، انتقال آن و درك ديدگاه‌هاي توليد شده و استفاده از آنها در تصميم‌گيري‌ها نيز از اهميت برخورد ار است.
بنابراين در اين رويكرد، آينده‌نگاري زيرمجموعه‌اي از آينده‌انديشي نيست و به عنوان ابزاري براي ‌شناسايي و اكتشاف آينده درازمدت دانسته مي‌شود.
ج) شبكه‌سازي
سومين دسته از مفاهيم سازنده آينده‌نگاري مفاهيم برآمده از حوزه سياستگذاري است. از منظر حوزه سياست‌پژوهي، آينده‌نگاري ابزاري براي سياستگذاري است كه مي‌تواند به توسعه سياست در فرآيند سياست كمك كند. آينده‌نگاري با درگير كردن حوزه‌هاي علا‌قه‌مند در فرآيند سياستگذاري و درگير كردن تعداد زيادي از بازيگران، به شبكه‌سازي مي‌پردازد. تقويت شبكه‌هاي موجود و ايجاد و نهادينه كردن شبكه‌هاي جديدي از هويت‌هاي علا‌قه‌مند به حضور در فرآيند سياست از جمله ويژگي‌هاي آينده‌نگاري است. از اين منظر، اين پيش فرض اساسي وجود دارد كه دانش مورد نياز براي سياستگذاري در سطح وسيعي از بازيگران، گسترده شده است. بنابراين آينده‌نگاري پيش از هر چيز فرآيندي است كه مي‌تواند در تصميم‌گيري‌ها، مشروعيت تصميم‌ها و سياست‌ها، دانش‌هاي مورد نياز براي تدوين سياست‌ها و ساختارمندي و نظم در فرآيند سياست را حفظ و از آينده‌نگاري به عنوان ابزاري براي سياستگذاري و ساخت چشم‌انداز استفاده كند.
به اين ترتيب هر سه دانش ذكرشده دانش سازنده آينده‌نگاري محسوب مي‌شود. اين موضوع در نوع انتخاب اهداف، نوع استفاده از آينده‌نگاري و نوع توجه‌ها و تمركزهاي اين فعاليت‌ها، به وضوح قابل مشاهده است.
شناخت روندها و كلا‌ن روندها
ادوارد كورنيش مهم‌ترين هدف از آينده‌نگاري را بدين صورت بيان مي‌كند: درك كنيم كه با تداوم روندهاي امروز، در آينده چه روي خواهد داد و تصميم‌بگيريم كه آيا چنين آينده‌اي براي ما مطلوب است يا نه؟ و اگر نيست بكوشيم تا آن را تغيير دهيم. در واقع شناخت روندها و كلا‌ن روندهاي آينده به ما كمك مي‌كند تا فرصت‌هاي پيش‌روي خود و جامعه را بشناسيم و براي بهره‌برداري از آنها تصميم‌هاي سازنده‌اي بگيريم. روندها همان نيروهايي هستند كه در برهه‌اي از زمان ما جهان پيرامون ما را تغيير مي‌دهند. در اين قياس كلا‌ن روندها را بايد ابرنيروهايي دانست كه در يكي از حوزه‌هاي بزرگ و مهم زندگي بشر تغييرهاي بنيادين ايجاد مي‌كنند. هر كلا‌ن روند را مي‌توان به يك مجموعه از روندهاي كوچك‌تر تجزيه كرد. آينده‌اي كه پيش‌روي ماست، بيش از هر زمان ديگري در طول تاريخ بشريت سرشار از فرصت‌هاي جذاب و باورنكردني است اما براي كشف اين فرصت‌ها و يافتن جسارت لا‌زم براي نزديك شدن به آنها نيازمند يك ديد گسترده و همه‌جانبه‌نگر هستيم.
هر جا آينده‌نگاري وارد مي‌شود رويكرد «مشكل محوري» را عقب مي‌راند و فضا را براي ايجاد و بارور شدن رويكرد «فرصت‌محوري» مهيا مي‌سازد. آينده‌نگاري ابزاري براي آفرينش يك فرهنگ شكوفاي اجتماعي يا سازماني است كه از آن به «فرهنگ اميد» تعبير مي‌شود. يادآور مي‌شود، هر آينده ‌پژوهي در فرآيند آينده‌نگاري به ناگزير از پشت عينك پارادايم‌هاي خود مي‌بيند و براساس ارزش‌هاي خود به جهان كنوني و آينده مي‌نگرد. به عبارت ديگر، هر تصويري كه از آينده خلق مي‌شود خواه‌ناخواه با نگرش‌ها و ارزش‌هاي آينده‌پژوهان عجين شده است و آينده‌نگار بي‌طرفي وجود ندارد.
به‌طور كلي هشت كلا‌ن روند را مي‌توان به عنوان ابزارهايي براي درك دگرگوني‌هاي بزرگ در آينده در نظر گرفت:
كلا‌ن روند يكم: پيشرفت فناوري
پيشرفت فناوري همه حوزه‌ها مانند رايانه، پزشكي، حمل و نقل و ساير فناوري‌ها و نيز دانشي كه انسان را در دستيابي اثربخش‌تر به اهدافش ياري مي‌رساند، شامل مي‌شود. پيشرفت فناوري را مي‌توان توانايي روبه‌افزايش انسان براي دستيابي به خواسته‌هايش قلمداد كرد. اين كلا‌ن‌روند به روندهاي جزيي‌تري تجزيه مي‌شود كه عبارت‌اند از:
– غلبه روزافزون فناوري بر اقتصاد جامعه.
– نقش فزاينده تحقيق و توسعه در اداره امور جامعه.
– افزايش سرعت سفرهاي زميني، هوايي و دريايي.
– افزايش آهنگ دگرگوني‌هاي فناوري با ظهور نسل جديد اكتشاف‌ها و كاربردها.
– ظهور پيشرفت‌هاي سريع در عرصه پزشكي (دو برابر شدن دانش پزشكي هر 8 سال يك بار.)
كلا‌ن روند دوم: نيروي كار و اشتغال
دگرگوني‌هاي سريع در بازار كار و فناوري‌هاي مربوط به آن، تحول‌هاي عظيمي را موجب خواهد شد. مهم‌ترين روندهاي اين حوزه را مي‌توان به صورت زير برشمرد:
- گسترش ‌آموزش و پرورش در سطح جامعه و سريع‌شدن تاريخ انقضاي آموزش‌هاي رسمي.
- تخصصي شدن روزافزون فعاليت‌هاي صنعتي و ساير مشاغل و ايجاد بازارهاي جديد و اختصاصي.
- افزايش درصد اشتغال در بخش خدمات.
- افزايش سن بازنشستگي به علت ازدياد متوسط عمر.
- از ميان رفتن قدرت اتحاديه‌ها و منسوخ شدن پارادايم سنتي «اتحاديه در برابر شركت‌ها»
- رواج شغل‌هاي دوم و سوم.
- زوج‌هاي نان‌آور در حال تبديل شدن به هنجار.
- تبديل زمان به ارزشمندترين كالا‌ در سراسر دنيا.
كلا‌ن روند سوم: مديريت
شيوه مديريت و اداره شركت‌ها و سازمان‌ها، دگرگوني‌هاي زيادي را در پي خواهد داشت و راهكارهاي جديدي را طلب مي‌كند. مهم‌ترين روندهاي اين حوزه را مي‌توان در موارد زير دانست:
- گسترش روزافزون شركت‌هاي كوچك كارآفرين.
- جايگزين شدن الگوهاي سنتي كنترل و مديريت با سازمان‌هاي «اطلا‌عات بنيان».
- كاهش سطوح مديريت در سازمان‌هاي بزرگ.
- جلوگيري از هدررفت بخش عظيمي از وقت و انرژي مديران براي عمل به مقررات دولتي از طريق مقررات‌زدايي.
كلا‌ن روند چهارم: امور بنگاه‌ها و شركت‌ها
اين كلا‌ن روند داراي روندهايي به شرح زير است:
- اشتياق شركت‌هاي فرامليتي به تأمين قطعه‌ها و محصول‌ها از بيرون و خلع سلا‌ح اين شركت‌ها در برابر ريسك‌هاي ناشي از آن .
- ذي‌نفعان به گونه‌اي فزاينده از شركت‌ها مي‌خواهند كه پاسخگو باشند.
- شفافيت روزافزون در فعاليت‌مؤسسه‌ها و پاسخگويي بيشتر در مقابل خطاها.
- توزيع دو وجهي در سازمان‌ها؛ بزرگ‌ها بزرگ‌تر مي‌شوند، كوچك‌ها كوچك‌تر مي‌مانند و آنهايي كه در ميانه قرار دارند، در يكديگر اقدام مي‌شوند. پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2010 شركت‌هاي بزرگ خودروسازي در سراسر دنيا كل بازار جهاني را در اختيار ‌گيرند و تنها 5 شركت بزرگ خودروسازي مي‌مانند و به فعاليت خود ادامه مي‌دهند. همچنين تا سال 2010 تنها سه شركت مطرح در صنعت سخت‌افزار وجود خواهند داشت. به طور كلي ادغام و تملك شركت‌هاي صنعتي تا جايي كه قوانين ملي اجازه دهند گسترش خواهد يافت. از طرفي شركت‌هاي تجاري بسيار تخصصي و كوچك خواهند شد و اين نوع شركت‌ها گسترش مي‌يابند. اين در حالي است كه شركت‌هاي متوسط و غيرتخصصي از صحنه رقابت كنار مي‌روند.
كلا‌ن روند پنجم: رشد اقتصادي و اجتماعي
پيشرفت فناوري، رشد اقتصادي و اجتماعي را تقويت مي‌كند. همچنين رشد اقتصادي يك فرآيند خود پيش‌رونده است. بدين معنا كه خود موجب رشد خود مي‌شود. انباشت كالا‌هاي سرمايه‌اي (كارخانه‌ها، بزرگراه‌ها، راه‌آهن و...) و نيز كالا‌هاي مصرفي و سرمايه‌اجتماعي (نهادها، دانش و مانند آنها) نشان مي‌دهد هر نسل جديد با ثروت و كالا‌هاي سرمايه‌اي بيشتري نسبت به نسل قبل پا به عرصه وجود مي‌نهد و اين امر سبب تسهيل افزايش نرخ توليد مي‌شود. روندهاي مربوط به اين كلا‌ن‌روند عبارت است از:
- ادامه رشد اقتصادي كشورهاي توسعه يافته.
- دوبرابر شدن جمعيت جهان در چهل سال آينده.
- افزايش طول عمر انسان.
- افزايش جمعيت سالخوردگان در سراسر جهان.
- شكل‌گيري جامعه جهاني دانش بنيان بر اثر رشد روزافزون فناوري اطلا‌عات.
آميزش روزافزون فرهنگ‌هاي مختلف و ايجاد يك جامعه جهاني يكپارچه. در نيم قرن آينده افزايش تبادلا‌ت فرهنگي به كاهش كشمكش‌هاي شايع در قرن بيستم خواهد انجاميد و فناوري اطلا‌عات، امكان ارتباط از راه دور را فراهم مي‌آورد و مردم با استفاده از بانك‌هاي اطلا‌عاتي و شبكه‌هاي رايانه‌اي به ويژه اينترنت در سراسر جهان، با يكديگر ارتباط برقرار خواهند كرد. اين مسأله منجر به آميزش فرهنگ‌هاي مختلف مي‌شود و مقدمات ايجاد جامعه جهاني يكپارچه برپا خواهد شد.
- حركت اقتصاد جهان به سوي يكپارچگي.
كلا‌ن روند ششم: تغيير ارزش‌ها، دغدغه‌ها و اسلوب‌هاي زندگي
ارزش‌ها زماني كم‌رنگ مي‌شوند كه مردم به خاطر تغيير شرايط، فرهنگ ملي خود را از ياد ببرند يا نتوانند آن را در زندگي روزمره خود متجلي سازند. به علت تغييرات سريع، پديده‌ها و متغيرهاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي، استحاله فرهنگي را مي‌توان به عنوان يك كلا‌ن روند براي كشورهايي كه نتوانند از فرهنگ خود صيانت كنند، در نظر گرفت كه شامل روندهاي زير است:
- تحول سريع و تغيير در ارزش‌هاي اجتماعي.
- توجه روزافزون جوانان بر پيشرفت‌هاي مادي و دور شدن از مؤلفه‌هاي معنوي.
- رشد روزافزون گردشگري و مسافرت در دهه آينده.
- رشد سريع مصرف گرايي.
- متنوع‌تر شدن ساختار خانواده.
كلا‌ن‌روند هفتم: انرژي
انرژي فسيلي كه منبع تجديد‌ناپذير انرژي به شمار مي‌رود، به سرعت رو به پايان است. بحث‌هاي زيادي در مورد اينكه منابع نفت و ساير انرژي‌هاي تجديدناپذير چقدر دوام خواهند داشت، مطرح است اما مشكل اصلي زماني بروز خواهد كرد كه منابع به واقع رو به كاهش بگذارد. اين كلا‌ن روند را مي‌توان به روندهاي زير تجزيه كرد:
- افزايش سريع مصرف سوخت فسيلي به رغم فراخوان گسترده به استفاده از ساير منابع انرژي.
- كاهش قيمت واقعي نفت بر اثر گسترش ساير منابع انرژي.
كلا‌ن روند هشتم: محيط زيست
رشد فزاينده جمعيت و نيز توسعه صنعت به ويژه صنايع آلا‌ينده تهديد جدي براي محيط زيست در سراسر كره زمين است.
اگرچه برخي كشورها تلا‌ش چشمگيري را براي كاهش آلودگي و ساير عوامل مخرب زيست‌محيطي به عمل آورده‌اند اما مقابله با اين پديده نيازمند عزم جدي جهاني است. از ميان روندهايي كه اين كلا‌ن‌روند را به وجود آورده است، مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
- كمبود آب، مشكلي عمومي‌در سراسر جهان.
- ادامه انباشتگي زباله‌ها در محل‌هاي دفن زباله.
- تأكيد بيشتر بر توسعه صنعتي و توجه كمتر به مسايل زيست‌محيطي.
- كاهش سطح زمين‌هاي قابل كشت در سراسر جهان و نابودي جنگل‌ها.
- انقراض گونه‌هاي متعددي از گياهان و جانوران.
- گرم شدن زمين و بالا‌ آمدن آب اقيانوس‌ها.
نتيجه‌گيري و پيشنهادها
با توجه به روندهاي يادشده به عنوان ابزارهايي براي درك دگرگوني‌هاي آينده و مفاهيم مستقر در آينده‌نگاري يعني تفكر راهبردي، آينده‌انديشي و توسعه سياست‌ضرورت استفاده از روش‌ها و تكنيك‌هاي آينده‌نگاري و آينده‌پژوهي بيش از پيش احساس مي‌شود. اين در حالي است كه كلا‌ن‌روندها و روندهاي پيش‌گفته نتايج و پيامدهايي خواهد داشت كه مي‌توان مهم‌ترين آنها را به شرح زير برشمرد:
با توجه به روندهاي يادشده به عنوان ابزارهايي براي درك دگرگوني‌هاي آينده و مفاهيم مستقر در آينده‌نگاري يعني تفكر راهبردي، آينده‌انديشي و توسعه سياست‌ضرورت استفاده از روش‌ها و تكنيك‌هاي آينده‌نگاري و آينده‌پژوهي بيش از پيش احساس مي‌شود. اين در حالي است كه كلا‌ن‌روندها و روندهاي پيش‌گفته نتايج و پيامدهايي خواهد داشت كه مي‌توان مهم‌ترين آنها را به شرح زير برشمرد:
استفاده مؤثرتر از فناوري‌هاي نوين نيازمند سطح عالي‌تري از تحصيلا‌ت و دانش خواهد شد.
فناوري‌هاي جديد به خلق هزاران فرصت شغلي «دانش‌بنيان» منجر مي‌شوند. گرايش فزاينده به اتوماسيون ضمن كاهش هزينه‌بسياري از خدمات و محصولا‌ت، منافع و درآمدهاي حاصل را كماكان افزايش خواهد داد.
از طرفي توسعه تجارت از طريق اينترنت امكان خريد مواد خام و كالا‌ها را در سراسر جهان فراهم مي‌كند و هزينه فعاليت‌هاي تجاري را كاهش خواهد داد. تقاضا براي كاركنان دانشور، مهندسان و تكنيسن‌ها پيوسته افزايش مي‌يابد به‌ويژه در حوزه‌‌هايي كه تحقيقات نويدبخش دست‌آوردهاي تجاري مطلوبي در كوتاه‌مدت باشد. پيشرفت در حوزه‌هاي نويني همچون مهندسي ژنتيك و نانوفناوري شگفت‌انگيز خواهد شد و مهندسي ژنتيك كارآمدي خود را بر همگان ثابت خواهد كرد.
در آينده‌اي نه چندان دور نسبت جمعيت شاغل به بازنشستگاني كه نياز به حمايت دارند به ميزان قابل توجهي كاهش خواهد يافت. اين مسأله اقتصاد داخلي كشورها را با مشكلا‌ت عمده‌اي مواجه خواهد ساخت و ادامه اين وضعيت با توجه به بيمه‌هاي خدمات درماني و اجتماعي كنوني دشوار خواهد بود.
در آينده كارگران و كارمندان به‌علت تغييرات سريع فناوري، جهاني شدن و عواملي مانند آنها بايد سريع‌تر از گذشته مهارت‌هاي خود را به روز كنند تا بتوانند همواره در استخدام شركت‌ها، سازمان‌ها و نهادها باقي بمانند. براي آنكه آنها بتوانند از پس خواسته‌هاي متغير بازار كار برآيند بايد همواره بر مهارت‌ها و دانش خود بيافزايند. به‌زودي دوراني كه تحصيل، تنها وظيفه جوان‌ترها بود به‌سر خواهد آمد و به يك ضرورت مادام‌العمر بدل خواهد شد.
در آينده سهم بيشتري از نيروي كار را زنان تشكيل مي‌دهند، در نتيجه رقابت براي احراز پست‌هاي اجرايي بالا‌تر كه پيش از اين بيشتر در اختيار مردان بود، شدت خواهد يافت.
در بسياري از خانواده‌ها زن و مرد دوشادوش هم كار مي‌كنند و خوداشتغالي مي‌رود تا به يك گزينه جذاب و جالب توجه تبديل شود. مديران ارشد براي حفظ جايگاه شغلي خود بايد دانش خود را در زمينه كار با رايانه به عالي‌ترين حد ممكن برسانند و اطمينان حاصل كنند كه با استفاده از امكاناتي كه رايانه‌ها در اختيارشان مي‌گذارند به خوبي مي‌توانند از عهده وظايف كنترلي خود برآيند.
نسل جديد كاركنان را نمي‌توان به صورت ابزاري به‌كار گرفت و كرامت انساني آنها را ناديده انگاشت. آنها بايد حمايت شوند، حقوق و مزاياي خوب بگيرند و احساس كنند كه به چشم مي‌آيند و تلا‌ش‌هايشان مورد قدرداني قرار مي‌گيرد. كارفرمايان ناچارند سياست‌ها و اقدام‌هاي خود را با ارزش‌هاي نسل جديد و متفاوت سازگار كنند. يافتن شيوه‌هاي جديد براي ايجاد انگيزه و تشويق جوانان بخشي از اين سازگاري است.
در آينده نيازهاي فراوان جمعيت زمين و نيز توسعه صنعتي كه در كمين منابع طبيعي نشسته است، محيط زيست را در شرايط نامطلوبي قرار خواهد داد. تلا‌ش‌هاي فزاينده هواداران محيط زيست براي حفاظت از جنگل‌ها و حيات‌وحش و پاكيزه نگاه‌داشتن درياها تا حدودي اين روند را كند خواهد كرد. منابع آب شيرين در اغلب مناطق دنيا كاهش خواهد يافت و در بسياري از مناطق با پايين‌رفتن سطح آب‌هاي زيرزميني، چاه‌ها نيز خواهد خشكيد و آب در سراسر دنيا به كالا‌يي گرانبها بدل خواهد شد.
در آينده بشر مرز زيستگاهي خود را در تمام جهت‌ها به جلو خواهد راند. شايد كره ماه شاهد نخستين مهماناني باشد كه براي هميشه به آنجا هجرت خواهند كرد.
روابط سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي اقوام و ملت‌ها بسيار مستحكم‌تر از ادوار ديگر تاريخ خواهد شد. توسعه سامانه‌هاي حمل و نقل و ارتباط راه دور جهاني‌سازي‌را دو چندان خواهد كرد. با افزايش ارتباط انسان‌ها با يكديگر، شاهد ظهور يك فرهنگ جهاني بين‌المللي خواهيم بود.
در آينده كشورهايي كه شفافيت بيشتري در سياست‌ها و عملكردهاي خود دارند نسبت به كشورهايي با عملكردهاي پيچيده و مبهم از ثبات بيشتري برخوردار خواهند بود. اين كشورها به خاطر شفافيت در عملكردهايشان سرمايه‌هاي خارجي بيشتري را به سوي خود جلب مي‌كنند و در نتيجه راه پيشرفت خود را هموارتر مي‌سازند.
حال با توجه به كلا‌ن‌روندها و روندهاي حاكم بر جهان و شناخت نتايج و پيامدهاي آن تنها راهكار علمي، شكل بخشيدن به آينده است. بشر مي‌تواند آينده متفاوت را براي خود رقم بزند، از بروز برخي فجايع پيشگيري كند و آينده‌اي متفاوت را بيافريند. روندها در واكنش به اقدام‌هاي حساب‌شده بشري كه با آنها به پيكار برخاسته، تغيير مي‌كند و به سمت اهدافي كه وي تعيين مي‌سازد، تغيير مسير مي‌دهد. لا‌زمه شكل بخشيدن به آينده صورت‌بندي مسايل، بررسي و پويش، پيش‌بيني، چشم‌اندازسازي، برنامه‌ريزي و اقدام است.
پي‌نوشت‌ها:
- Foresight1
- Futures field2
- Futures studies3
- Guideline4
- Edward Cornish5
- Tacit knowledge6
منابع:
1– كورنيش، ادوارد. شش كلا‌ن روند كه آينده را شكل مي‌دهند، ترجمه سياوش ملكي فر، باشگاه آينده پژوهان جوان.
2– سترون، ماروين جي و ديويس اون، پنجاه روند كه آينده را شكل مي‌دهند، ترجمه مرجان توكلي و سيمين موحد، مؤسسه مطالعات راهبردي آينده.
3– شماعي، علي و همكاران (1385) آينده‌نگاري هم‌گرايي برنامه‌ريزي استراتژيك، آينده‌انديشي و سياستگذاري، گروه آينده‌نگاري مركز صنايع نوين.
4– اسلا‌تر، ريچارد اي (1386) دانش واژه آينده‌پژوهي، ترجمه عبدالمجيد كرامت‌زاده و همكاران، تهران، مركز آينده‌پژوهي علوم و فناوري دفاعي.
*كارشناس دفتر امور رفاه اجتماعي

 
نویسنده:
مترجم :
منبع : هفته نامه برنامه - شماره 226، مرداد 1386
تاریخ : مرداد 1386
مطالب مرتبط
 
 A.A.B/ تحليلي بر آينده نگاري علم و فناوري در حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات
 ايران خلاق: جهت‌گيري توسعه‌اي کشور در افق چشم‌انداز 20‌ساله
 آينده‌پژوهي عشق است و مکاشفه و اميد.چطور مي‌توان آينده‌پژوه شد؟
 A.A.B/ پامفا 1404: نخستين گام در مسير آينده نگاري ملي
 A.A.B/ آينده انديشي در حوزه علوم و فناوري هاي نوين
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد