صفحه اصلی

آرشیو مقاله ها

آرشیو اخبار

همکاری با ما

تماس با ما
 
عنوان خبر
 
  
 
سامانه جمع آوری خودکار تجهیزات IT
افرنگ نیوز مجله زندگی
مجتمع آموزشی شایگان
هر روز صبح جدیدترین اخبار در افرنگ نیوز کلیک کنید ...
چرا سازمان امور اجتماعي درجهت کاهش آسيب‌هاي اجتماعي موفق عمل نکرده است؟
چند توصيه براي پيشگيري از نيش حشرات در فصل گرما
800 هزار بيمار مبتلا به صرع در کشور/ دارو حرف اول را مي‌زند
4 نشانه مسموميت خورشيدي
تبليغ کالاهاي آسيب رسان به سلامت مردم از صدا و سيما پيگيري مي شود
ايستاده غذا خوردن بر درک طعم غذا تاثير مي گذارد
عواقب خطرناک باقي ماندن اشيا خارجي در پوست
چطور مي‌توان سلول‌ بنيادي اهدا کرد؟
کودکان بي‌هويت عامل افزايش آسيب‌هاي اجتماعي
هفت بلايي که سيگار بر سر پوست مي آورد
همه چيز درباره دانه‌هايي شفابخش!
نکاتي مهم درباره سونوگرافي بارداري
افزايش سرانه مصرف توليدات تراريخته بازي با سلامت مردم است
احتمال فروش ماهي‌هاي مسموم در بازار چابهار/ مردم در خريد دقت کنند
آنتي بادي‌ها عامل درد در رماتيسم مفصلي هستند
سوال هايي درباره کاهش وزن
معيشت کولبران را نابود کرده‌ايم
خنک ماندن در هواي گرم با مصرف 8 گزينه غذايي کم قند!
عکس/ تغيير شکل جمجمه به دليل کار زياد با موبايل
دلايل خودکشي‌هاي دو دهه اخير
برداشت از بناهاي تاريخي- شناخت انواع قوسها و تاقها(2)
تعداد بازدید : 4227
 
 

ادامه بحث نحوه اجراي تاقها

 ?-اجراي تاق به صورت چپيله=تيغه اي= لاپوش 

در اين نوع اجرا لبه آجر به صورت لايه هاي باريک در مقطع عمودي و ديد روبرو قرار دارد.بديهي است که که اين نوع تاق به علت ضخامت فوق العاده کم،مقاومت بسيار کمي در برابر بارهاي وارد بر خود دارد و فقط در درگاه ها و دهانه هاي بسيار کوچک مي تواند اجرا شود.با اين حال، در يکي دو سده اخير،در قم و کاشان،پوشش دهانه هاي بزرگ *نيز به همين نحو اجرا شده، با اين تصور غلط که تاق نازکتر ميشود و ساختمان سبکتر است، ولي اين تاقها به زودي فرو ميريزند و بسيار خطرناکند.براي استحکام بيشتر اين نوع آجرچيني را در چند لايه روي هم انجام ميدهند که در اصطلاح معماري به آن پالانه کردن ميگويند.گرچه اين نوع اجرا نسبت به شکل يک لايه اي مقاومت بيشتري دارد، با اين حال باز هم براي درگاه ها و دهانه هاي کم کاربرد دارد.

گاهي براي چلوگيري از رانش شديد اين نحوه از اجراي تاقها،در يک سري دهانه متوالي(مثل شبستانهاي مساجد ستوندار )بين هر دو دهانه را در محل اتصال ستونها به تاق، با چوب به هم متصل ميکردند و بعد تاق ميزدند تا در حين اجرا تاق حرکت نکند و پس از اتمام تاق زني، چوبها را ميبريدند.از دوران قاجاريه به بعد که معماري ايران سير نزولي را در اجرا پيمود،پس از پايان تاق زني چوبها را به علت ضعف مهارت نگهداشتند.مثل مسجد مجد و شبستان مسجد سپهسالار قديم.گرچه عملاً بعد از اجراي تاق، چوبها کار جلوگيري از رانش را انجام نمي دهند، ولي چون تاق به آن عادت کرده است، اگر حذفش کنند، تاق لطمه ميبيند(قابل توجه دوستاني که همواره درباره فلسفه وجود چوبها در بين تاقهاي شبستانهاي بعضي از مساجد پرسش ميکنند).

انواع تاقها

?- تاق آهنگ= گهواره اي= لوله اي

ساده ترين تاق ايراني،"آهنگ" است که در واقع ادامه يک  نوع چفد در امتدادي معين است.نام ديگر آن گهواره اي است.فرانسويها به اين نوع تاق Bercu) =برسو) يعني گهواره اي ميگويند.با توجه به شکل ساده پوشش آهنگ در بعضي نقاط لوله اي ناميده ميشود.*

تاق آهنگ در بناهايي که در دوطرف  دو ديوار ممتد دارد،مناسبترين پوشش است.مثل انواع آب انبارها،ايوانها، صفه ها و فضاهاي مستطيل شکل که بخواهند سقفشان يکنواخت باشد.تاق آهنگ عمدتاً به صورت ضربي اجرا ميشود.ميتوان زير تاق آهنگ را با انواع آمود(تزئينات) پوشاند.مثل مسجد گوهرشاد مشهد که کاشي کاري شده است.گاه نيز زير تاق کاربندي يا کانه پوش است.مثل ايوان صاحب در مسجد جامع اصفهان.در اينجا کاربندي يا کانه پوش مثل سقف کاذب عمل ميکند.گاه آمود زيرين اين تصور را پيش آورده است که تاق را رومي  اجرا کرده اند.چون نماسازي زيرين با آجر قلمداني بوده و ظاهراً شکل تاق رومي را بخود گرفته است.حال آنکه اگر اجراي تاق آهنگ به صورت رومي باشد،حتماً نياز به قالب است که در مجموع مشکلات گوناگون دارد و در معماري ايراني به ندرت اجرا ميشود.(براي آشنايي بيشتر با تاق آهنگ نگاه کنيد به شناخت انواع قوسها و تاقها(?) در همين وبلاگ).

--------------------------------------------------------

پانوشت:

* در شيراز آهُنگ گويند.چون اين نوع تاق شکل نقب را نيز القا ميکند،به همان لفظ آهنگ ناميده ميشود.

اجراي کلمبو

اجراي کلمبو روي چهار ستون با 3 راه ممکن است:

1-کهن ترين نوع، اجراي کلمبو روي تويزه است.بدين ترتيب که بين ستونهاي بنا تويزه هاي باربر اجرا کرده و بعو روي تويزه ها ميچينند و بالا مي آورند و پوشش کلبو را تکميل ميکنند.در واقع پوشش کلمبو در امتداد منحني سطوح چهار گوشه مثلثها  است و به صورت يکپارجه ساخته و ديده ميشود.گاه نيز روي تويزه ها را در نقاط گود ميچينند تا سطح صاف و يکپارچه شود،آنگاه روي سطح صاف؛ يک کلمبو اجرا ميکنند.اين شيوه امروزه تقريباً متروک شده است.

2- روش اجرا به صورت دمغازه.

اين صورت ساده در واقع قراردادن يک نيم کره توي مکعب است.به گونه اي که گوشه ها به صورت طبيعي خود بالا آيد.در معماري مغرب زمين اين شيوه بسيار متداول است.به شکل ايجاد شده در گوشه ها نيزpendentive  ميگويند که در ايران لفظ دمغازه را دارد.(دمغازه معني دمبالچه را ميدهد).

در ايران با توجه به متداول بودن گوشه سازي، کمتر به پاندانتيو بر مي خوريم.مع الوصف در جاهايي که بخواهند بنا بسيار ساده باشد،اين شيوه متداول است.در اينجا ضلع منحني چهار دمغازه دايره کلاف شروع کلمبو را تشکيل مي دهند و منحني کلمبو با منحني دمغازه ها فصل مشترک پيدا کرده و متفاوت است.

3- کاربندي

اين شيوه بسيار متداول است.زيرا با اين شيوه گوشه سازي تکميل ميشود و زمينه گرد به دست آمده، براي زدن تاق کلمبو مناسب است.اين کاربندي معمولاً اختري دوازده ضلعي است. در شبستانهاي مسجد جامع اصفهان، گوشه سازي با انواع اشکال از جمله دمغازه و کاربندي قابل رويت است.

معمولاً زير کلمبو را کمي پيش ميکنند يا کتيبه ميگذارند(اين پيش آمدگي معمولاً يک کلوگ آجر است) که به آن گريوار (گريوار= گلوبند) گويند.خيز کلمبو زياد نيست.يک کلمبو در مقطع عمودي چفد بيز کند را دارد(بيضي نزديک به دايره). با اين وصف تنوع کلمبوها فراوان است و آن را با انواع چفدها و انواع اجراها مي بينيم.

تيزه کلمبوها نيز اشکال متنوعي دارند.گروهي هورنو* دارند.برخي به صورت هاي گره سازي،کاشي کاري و نهنبن کاربندي ديده ميشوند. در دسته اخير که تيزه بسته است؛اجراي آن به صورت پرگره است.*

مهمترين مسئله در مورد تکميل پوشش کلمبو،عايق کاري روي آن است.به ويژه اگر عايق کاري با استفاده از قير و گوني باشد.با توجه به اينکه اين عايق روي شيب منحني ليز مي خورد و به پايين مي افتد.برا ي جلوگيري از اين وضعيت بايد روي انحنا کلمبو توري سرنه اي کشيد يا به جاي سيمان سازي يک قشر آسفالت نرمه به ضخامت اندود سيمان در حالي که توري سرندي نازکي در داخل آن قرار مي گيرد،زمينه را پوشاند.در فرش نهايي بام هم، بايد از پايين به طرف بالا فرش کرد.به اين تريتب که تا شکرگاه کلمبو( زاويه 22.5 درجه نسبت به سطح افقي بام) بايد با مصالح ساختماني پر شود تا از چاکيدن و به بيرون رانده شدن تاق جلوگيري کردد.بعد فرش آجر را از اين سطح به بالا روي هم چيده و د رتيزه آن را مهر کرد(يک تا چهار آجر را روي هم مي گذارند تا ريزش آب روي آن ايجاد خرابي نکند).در صورتي که براي عايق کاري به جاي قيروگوني از شيوه سنتي اندود کاه و گل استفاده شود،مشکلات فوق نخواهد بود.در اين عايق کاري ابتدا همه سطح را غوره گل* ميريزند.بعد روي آن يک قشر کاه گل ورز داده ميکشند.سپس روي آن شيره سوخته انگور يا خرما به صورت به صورت دوغ آب ريخته و غلتک ميزنند.روي اين شيره 2 سانتيمتر کاه گل ورز داده خوب مي آيد و عايق کاري پايان مي پذيرد.

اين عايق را هرچند سال يکبار بايد تجديد نمود. به ويژه در بناهاي قديمي، اين نوع عايق کاري توصيه ميشود، چرا که قير و گوني مانع تنفس تاق شده، خشت و آجر حبس شده را مي پوشاند و موجب پوسيدگي در پاتاق ميشود.نمونه خرابي تاق ناشي از قير و گوني را ميتوان در تيمچه حاجب الدوله تهران مشاهده نمود.*

اشکال تاق کلمبو آن است که نمي توان سطح پوشش داده شده را صاف کرد و طبقه ديگري روي آن بنا نهاد.اگر بخواهند سطح بام را صاف کنند(به اصطلاح کنو بشکنند)،تاق سنگين شده و بار اضافي زياد ميگردد.بنابراين تاق کلمبو در طبقه آخر که پوشش بام است،بکار ميرود.

پوشش ديگر کُنه پوشي است* کنه مرتبط با تاق کلمبو است.کنه به تورفتگي بالاي سردرها اطلاق ميشود.کنه پوش در واقع نيم گنبد يا نصف کلمبو است که در رسمي بندي ها به صورت يک نيم کار درمي آيد.

از کهن ترين نمونه کنه پوشها در وَرَکدها(صفه ها=ايوان)  است که روبروي شبستان مسجد جامع فهرج ساخته اند.در ايوانهاي اين بناي کهن، پوشش با چفد بيز(بيضي)* را ميبينيم.در محل تاقها پيش از شروع ترنبه اي کوچک به صورت فيل پوش(نوعي گوشه سازي) اجرا شده است. در بعضي صفه ها نيز يک تويزه در جلو زده و تاق را کور کرده اند. ولي در يک سري از صفه ها نيز يک نيم گنبد(کنه پوش) اجرا کرده اند.سر در مسجد بيرون ابرقو کانه پوشي بسيار ساده به چشم ميخورد*.سر در اغلب کاروانسراها و بسياري از بناهاي عمومي کنه پوش است.اکثر کنه پوشها در زير، داراي کاربندي است که اين کاربندي در واقع سقف کاذبي زير کنه پوش اصلي است.

----------------------------------------------------------

پانوشت:

- هورنو=خَرانه=سوراخ=روزنه=روزن بالاي تاقها و گنبدها، به هورنو جامخانه نيز ميگويند.

- پَرگِره = د رفاصله نزديک به تيزه برا ي مقاومت کافي پوشش را مثل دهانه  چاه بصورت طوقي چيني اجرا ميکنند.يعني اطراف را به تدريج پيش ميکشند تا تيزه کور شود.

- غوره گل= شفته بدون آهک يا کم آهک

- عايق کاري را بايد با توجه به موقعيت جغرافيايي بنا درنظر گرفت.در غرب ايران 8 ماه از سال، برف ماندگار است.ولي در نواحي جنوبي بندرت برف مي آيد.لذا عايق کاري يکسان در هر دو منطقه خطا است.در بعضي نقاط نيز مصالح محلي مناسب براي عايق کاري  موجود است.مثلاً در راه خمين به دليجان،گلي وجود دارد به نام "گل سيرجان" که پيشينه آن به دوران مادها ميرسد.اين گل رس سياه رنگ مثل لجن است و خود عايق خوبي است.اين گل به جاي عايق د رکاروانسراي "گبرآباد" به کار رفته است.

- کنه پوش=کانه پوش، عربها آن را معرب کرده و الکنبوس گويند و آن روبندهايي است که زنان عرب جلو صورتشان ميزنند.

- چون بناي مسجد جامع فهرج، متعلق به اوايل اسلام است،هنوز شکلهاي جناغي(تيزه دار)رواج نيافته بود.

- مسجد کهن بيرون ابرقو داراي تاقهاي بيز و نماي جناغي است و همچنين قبله آن بسيار کج ميباشد(داراي انحراف 45 درجه است).چلوي مسجد يک ايوان و دو رواق ديده ميشود.

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم ارديبهشت 1386ساعت 22:22  توسط شهرام سنجابي  |  2 نظر

تاق کلمبو

کُل=پوسته سخت*،کلمبو=کلمبوه=کلنبوه، اُنبه=انبوهي و جمعيت

انواع تاقهاي ايراني بسيار مناسب براي شرايط آب و هواي ايران هستند.از جمله به علت ساختارشان در ملايم کردن آفتاب شديد و جلوگيري از نفوذ سرماي سخت بسيار موثرند.اما تاق کلمبوه،علاوه بر خواص فوق از نوعي ويژگي برخوردار است و آن اينکه در مقابل زلزله،مقاومت بسيار خوبي از خود نشان مي دهد*.

در حاشيه کوير و مناطقي که طوفانهاي سهگين دارد و مصالح نيز سست است،کلمبوه بهترين پوشش است.در کاروانسراهاي بين راه نيز که به ندرت در معرض توجه براي حفظ و نگهداري و مرمت است،پوشش تاقها را کلمبوه ميگيرند که ديرتر خراب شود.

Image hosted by allyoucanupload.com

تاق هاي کلنبو-کاروانسرايي در قم

تاق کلمبوه در واقع گنبد کوچکي است که عمدتاْ زير سازي يا گوشه سازي و شکنج ندارد و روي چهار ديوار يا چهار ستون در زمينه مربع اجرا ميشود.طرز اجراي آن مثل بافتن سبد است.گاه کلمبوها را در زمينه مستطيل نزديک به مربع که بتوان آن را به هشت ضلعي و بعد دايره تبديل کرد،اجرا کرده اند.اين نوع زمينه بيشتر در کرمان و نواحي شرقي ايران به ويژه خراسان ديده ميشود.در چنين حالتي در اجرا گوشه هاي مستطيل ،گوشه سازي ميشود تا در وسط زمينه آماده زدن تاق کلمبوه گردد(هشت ضلعي شود).دهانه مناسب براي اجرا ي کلمبوه بين ?.? تا ? گز است.

نکته حايز اهميت آنکه ديواري که کلمبوه روي آن مينشيند،ميتواند بسيار ظريف باشد، به طوري که تا ?/? دهانه براي ضخامت ديوار کافيست.حال آنکه در تاقهاي ديگر خارجي(آخرين ديواري که رانش تاق روي آن مي آيد)،معمولاْ ضخامت زياد دارد.(نسبت ? به ?).يعني در دهانه اي به وسعت ? گز،ضخامت ديوار دست کم ? گز خواهد بود.در دهانه هاي کوچکتر(تا حدود ? گز)اين نسبت ? بر ?.? است.علت آنکه در پوشش کلمبوه ضخامت ديوار کم ميشود، آن است که نقاط اتکا پوشش به ديوار زياد است(دست کم در هشت نقطه بار گنبد به ديوار وارد ميشود).

گاه در بعضي مناطق،براي جلوگيري از نفوذ گرما و سرما و سرو صدا ديوارهاي بيروني کلمبوه را خيلي ضخيم ميگيرند(به عنوان پنام=عايق*)که طبيعتاْ ارتباطي با مسئله باربري ديوارها ندارد، در دهانه هاي پيوسته وقتي همه تاقها کلمبوه باشند،چنانچه مسئله پنام مطرح نباشد،ضخامت ديوارها تا دست کم ?/? الي ?/? دهانه نيز مي رسد.

--------------------------------------------------------------------

پانوشت:

- به پوست سفت گردو و بادام که بعد از پوست سبز خارجي است کُل گردو يا بادام گفته ميشود.لغات کلاه و کُل افرنگ نيز معاني پوشش و پوسته را دارند.

- در زلزله طبس، اکثراْ تاقهاي کلمبوه ثابت و پابرجا ماندند.پوسته کلمبوه مثل کلاه بلند شده  و فرو افتاده و ديوارهاي زيرش را خرد کرده ولي خود پوشش آسيبي نديده بود.

-پنام  پارچه اي بود که موبدان ذرتشتي به عنوان پوشش مقابل دهان خويش براي جلوگيري از ورود دود آتش آتشکده ها ميبستند که به معني عايق در معماري ايراني نيز به کار ميرفت 

نام عمومي تاق چهاربخش((تاژ)) است.تاژ در فرهنگ هاي لغت فارسي،به معني چادر کردان و عربان و قبه قلعه آمده است.به اين تاق، چادري و خيمه پوش هم ميگويند.اين تاق نيز مثل تاق کلمبو در زمينه هاي چهارگوش بکار ميرود.ولي بر خلاف کلمبو در هر طبقه ميتوان به سادگي آن را مسطح کرد و روي آن اشکوب(طبقه) ديگري بنا نهاد.

اين تاق در دوره گوتيک در اروپا رواج فراوان يافت.تفاوت اجراي اين تاق در  ايران نسبت به اروپا آن است که در ايران نه تنها به صورت چهاربخش ،بلکه به صورت شش بخش و هشت بخش نيز ديده ميشود.زيباترين نمونه هشت بخش گنبد خانه مزار شيخ جام است که هشت برجستگي آن در پوشش کاملاً مشخص است.

پوشش نخستين مسجد جامع شيراز هم چهاربخش بوده که خراب شده و آثاري به جا نمانده است.رواقهاي مسجد جامع ورامين و همچنين بيت الشتا* مسجد جامع اصفهان(شبستان زمستاني مسجد جامع اصفهان،نمونه هاي زيبايي از چهاربخش اند.

شبستان زمستاني مسجد جامع اصفهان(بيت الشتا)

تاق چهاربخش در واقع تقاطع دو تاق آهنگ در دو جهت عمود بر هم است و بهترين اجراي آن در  زميه مربع* است.در اروپا به کرات در زمينه مستطيل استفاده شده است.

در اجراي چهار بخش د رمحل ((ايوارگاه))،يعني شانه تاق، بين دو دهانه را با چوب مي بندند تا در حين اجرا تاق فرو نريزد و پس از اتمام کار و به هم آمدن تيزه ها،چوبها را بر مي دارند.

در گنبد علويان*، از پوشش چهاربخش به جاي کلمبو استفاده کردند تا بتوانند روي پوشش طبقه ديگري را اجرا کنند.امروزه اثري از اين تاق باقي نمانده است.

--------------------------------------------------------------------

- بيت الشتا متعلق به دوره تيموري است.

- در زمينه هاي مستطيل نزديک به مربع نيز گاه اجرا شده ولي عملکرد آن خالي از ضعف نيست.

- گنبد علويان متعلق به دوران آل بويه است.علويان شيعه بودند و اين بنا در واقع مقبره خانوادگي علويان در همدان است.تزئينات بعدي در دوران سلجوقي به آن اضافه شده است.

تاق و تويزه =تاق و لنگه = تاق و باريکه = تاق وچشمه

 

تاقو تويزه اصطلاح مردم جنوب ايران است.به جاي تويزه((تبيزه)) نيز ميگويند.تويزه يعني قوس و قزح و شاخه هاي خميده. منظور از تويزه در معماري باريکه تاق باربري است که با چفد باربر ساخته ميشود(پوتر خميده در معماري غربي) و در فواصل معيني ايجاد ميگردد تا نيروهاي منتقل شده از سطح تاق را به پايين انتقال دهد. تاق بين تويزه ها مي تواند در انواع گوناگون اجرا شود* که بعدها به آن خواهم پرداخت.

در کاشان و خراسان به اين تويزه ها لنگه مي گويند.در خوزستان اصطلاح باريکه هم بکار ميرود.در واقع تويزه يا لنگه يک دنده تاق باربر است. در پوششهاي مسطح چوبي،((پالار)) يا همان تيرچوبي حمال، کار تويزه را انجام مي دهد.براي ساختن تويزه ابتدا باريکه تاقي با چفد مورد نظر از گچ و ني مي سازند؛به اين ترتيب که يک نيمه چفد را روي زمين ترسيم کرده، دو طرف اين نيم چفد را با فاصله نيم آجر(10 الي 12 سانتيمتر)،آجر مي چينند.اين آجرها در واقع قالب هستند.در کف شيار به وجود آمده،کمي ماسه* مي ريزند.بعد دوغاب گچ مي دهند.همراه دوغاب، ني* را در ميان مي گذارند تا گچ يکپارچه شود و از شکستن بعدي آن جلوگيري گردد(گچ را به محض درست کردن مي ريزند تا کشته نشود).بعد روي آن را با ماله صاف مي کنند و مي گذارند خشک شود.پس از خشک شدن يک نيمه تويزه گچي آماده است.نيمه دوم نيز به همين ترتيب ساخته ميشود.

ساختن دو تا نيمه تويزه بجاي يک چفد کامل به منظور آن است که دو نيمه کاملاً قرينه باشند و اشکالي ا ز لحاظ اجراي بعدي پيش نيايد.بديهي است که اين لنگه هاي گچي مقاومتي در مقابل بار ندارند.بعد از آنکه لنگه ها آماده شد، در محلي که بايد تويزه هاي باربر قرار گيرند، آنها را در فضا وا مي دارند(نگه مي دارند). به اين کار((اوزير کردن))، يا افزير کردن مي گويند.زير لنگه ها را يک لايه آجر مي چسبانند(به شيوه لاپوش)، بعد طرفين آن را آجر مي چسبانند(مثل تاق ضربي)، در مرحله بعدي روي آن را مثل تاق رومي هره ميکنند. با اين کار، ضخامت و قطر لازم به دست مي آيد و به اين ترتيب تويزه باربر به وجود مي آيد. در اينجا تويزه در مرحله سفت کاري است که که براي نماسازي روي آن آجرنما مي آيد.

تاق و تويزه را معمولاً در دهانه هاي طولاني، مانند بازارها به کار مي برند.

از آنجايي که تويزه ها حکم جرز را دارند و بارهاي وارده از تاق به زمين را منتقل ميکنند،ديوار بين تويزه ها نمي تواند و نبايد به ضخامت تويزه باشد و حتي بنا به مورد مي تواند فضاي بين تويزه ها خالي باشد.

------------------------------------------------------------------------

- در تاقهاي ضربي امروزي، تيرآهن کار تويزه را انجام مي دهد.بين تيرهاي آهن، تاق ضربي زده مي شود.

- مي توان خاک اره يا خاک رس يا ماسه بادي ريخت يا کف قالب را چرب کرد.اين زيرسازي به منظور آن است که بعداً گچ به راحتي از زمين جدا شود.

- ني، حالت آرماتور در بتن را دارد.   

+ نوشته شده در  يکشنبه سوم تير 1386ساعت 22:2  توسط شهرام سنجابي  |  يک نظر

اين قسمت را بيشتر براي دانشجويانم فراهم کرده ام.چرا که بيشتر آنان تا کنون نتوانسته اند منابعي را که مطالبي در مود قوس شبدري در برداشته باشد را، بيابند.از اين رو نوشته هاي امروز را به چفد يا قوس شبدري اختصاص داده و دوباره روال عادي مطالب را پي خواهم گرفت.

 

چفد شبدري

به نظر مي رسد انتخاب لغت شبدر از واژه شب به معني پوشاندن گرفته شده باشد(پون اين چفد هيچ شباهتي به گل شبدر ندارد).واژه شب در واژه هاي مرکبي چون شبستان،چادر شب،شب کلاه و...به همين معني پوشاندن آمده است.در جنوب ايران به شبدري،شپدري هم گفته ميشود.

يکي از عللي که اين قوس معمولاً در گنبدها به کار ميرود(نه در تاقها)،آن است که در ترسيم اين چفد از دايره استفاده ميشود.لذا ترسيم آن در فضا براي اجراي تاق به علت مشکل يافتن مرکز دايره کمابيش ميسر نيست. حال آنکه در خود گنبد(پوسته بيروني)چون از نوعي شابلون* استفاده ميکنند(ابزاري که روي خود گنبد مي گردد و پايه اش روي بلبرينگ است و مرتباً با آن مي توان قوس گنبد را کنترل کرد)،مشکل ترسيم آن در فضا حل ميشود و فرم يکدست تر اجرا ميگردد.علل ديگري در کاربرد اين نوع چفد وجود دارد که از آن جمله ميتوان قابليت باربري و زيبايي شکل و ترکيب پذيري آن با انحناي آوگون در گنبدهاي آوگوندار را نام برد.

طرز ترسيم چفد شبدري تند*

دهانه ab مفروض است. به قطر ab  دايره اي ميزنيم و دايره را از نقطه تيزه r به 6 قسمت مساوي تقسيم ميکنيم تا نقاط  qوs به دست آيند.يکبار  به مرکز c  و شعاع ac و  cb  دو قسمت پايين قوس را ميزنيم( تا نقاط k و p ) و بار ديگر به مراکز qوs و شعاع هاي sk و qp دو قسمت بالاي قوس را ترسيم ميکنيم..چفدamb مطلوب است. براي ايجاد آوگون در گنبدها به اندازه 15 درجه قوس دايره را به پايين ادامه ميدهيم تا نقاط B و A (پاکار گنبد) به دست آيد.

 

                     چفد شبدري کند                                        چفد شبدري تند

 

ترسيم چفد شبدري کند

دهانه ab مفروض است.دايره اي به قطر ab  رسم و آن را به چهار قسمت مساوي تقسيم ميکنيم تا نقاط k و p و qوs به دست آيند.يکبار به مرکز c و شعاع ac و  cb  دو قسمت پايين قوس را تا نقاط k و p ميزنيم و بار ديگر به مراکز qوs و شعاع هاي sk و qp دو قسمت بالايي قوس را ميزنيم.همانگونه که ميبينيد تيزه اين قوس پايين تر از شبدري تند قرار ميگيرد.در نوع کند نيز در کاربرد براي گنبد منحني دايره را براي ايجاد آوگون به اندازه 15 درجه به پايين ادامه ميدهيم تا پاکار AB به دست آيد.

 

گنبد مسجد جامع يزد(گنبد مياني)- چفد شبدري کند

 گنبد مسجد جامع يزد(گنبد مياني)- چفد شبدري کند

-----------------------------------------------------------------------

- اين شابلون ربطي به شاهنگ و هنجار که در ساختن پوسته داخلي گنبد بکار ميرود،ندارد.

-طرز ترسيم چفد شبدري در کتاب تاق و ازج غياث الدين جمشيد کاشاني آمده است.

 
نویسنده:
مترجم :
منبع :
تاریخ :
مطالب مرتبط
 
 A.C.D/ Tall Building: The Lighthouse
 A.A.B/ تحليل استنادي مآخذ پايان نامه هاي دكتراي شهرسازي و معماري دانشكده هنرهاي زيبا
 A.A.F/ معرفي پايگاه هاي اطلاع رساني رشته معماري (مرحله اول – مقدماتي)
 A.C.D/ شهر يزد
 A.A.B/ گونه شناسي ناحيه اي و معماري كبوترخان در فرانسه
 
نظرات
 
نام : شهر :
   
 
 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت فرا ارتباط می باشد